ايام شهادت حضرت امام جواد (عليه السلام) را به پيشگاه حضرت ولي عصر (ارواحنا لتراب مقدمه فداء) و همه شيعيان و مسلمانان تسليت عرض مي كنم و خدا را به آبروي آن امام بزرگوار سوگند مي دهم كه پاداش ما را، فرج مولايمان قرار بدهد، ان شاء الله.

جلساتي است كه درباره ائمه مذاهب اربعه اهل سنت صحبت مي كنيم و در جلسه گذشته، پيرامون آقاي ابوحنيفه، رئيس احناف صحبت كرديم و قبلا هم درباره امام صادق (عليه السلام) صحبت كرديم و به تناسب آن، امشب مي خواهيم راجع به امام جواد (عليه السلام)، از منظر بزرگان اهل سنت صحبت كنيم.

عبارات اهل سنت را درباره آقاي ابوحنيفه شنيديم و امشب هم درباره آقاي مالك، رئيس مالكي ها صحبت خواهيم كرد. اقوال بزرگان اهل سنت را در مدح و مذمت او خواهيم شنيد. ولي اين نكته را بينندگان عزيز توجه داشته باشند كه ائمه (عليهم السلام) در طول تاريخِ حدود ٢٥٠ سال، با اينكه از مبارزين سرسخت حكومت ها بودند و مشروعيتي براي حاكمان و حكومتشان قائل نبودند و حاكمان نيز، آنها را به عنوان دشمنان سرسخت خويش به حساب مي آوردند و تا توانستند در حق ائمه (عليهم السلام) جفا كردند، ولي در زندگي اين بزرگواران، كوچك ترين نقطه ضعفي نتوانستند پيدا كنند تا آن را در ميان مردم منتشر كنند و مردم را به امامان شيعه بدبين كنند. بلكه به عكس، وقتي به تاريخ و رجال نويسان اهل سنت مراجعه مي كنيم، مي بينيم كه درباره ائمه (عليهم السلام)، از آقا حضرت امير المومنين (عليه السلام) و امام حسن (عليه السلام) و امام حسين (عليه السلام) تا آقا امام عسگري (عليه السلام)، با عظمت و جلالت تعبير كردند. حال آنكه اگر امثال آقاي ذهبي، كوچك ترين نقطه ضعفي از امامان شيعه بدست مي آورد، به رخ مي كشيد. آقاي ابن تيميه حراني، بزرگ نظريه پرداز وهابيت، در كتاب منهاج السنه خود، تا مي توانسته عليه شيعه و اعتقادات شيعه سخن گفته است، ولي وقتي به ائمه (عليهم السلام) مي رسد، نمي تواند به سادگي عبور كند. به ويژه وقتي به امام جواد (عليه السلام) مي رسد، اين تعبير را دارد:

كان من أعيان بني هاشم و هو معروف بالسخاء و السؤدد و لهذا سمي الجواد

ايشان از شخصيت هاي برجسته بني هاشم بود و به سخاوت و آقائي معروف بوده، لذا، جواد ناميده شد.

منهاج السنه، ج١، ص٢٧٠

همچنين آقاي ذهبي در كتاب تاريخ اسلام، در حوادث سال ٢٢٠ و ٢٢١، صفحه ٣٨٨، وقتي به امام جواد (عليه السلام) مي رسد، مي گويد:

از سروران و بزرگان و آقايان آل بيت نبي مكرم (صلي الله عليه و آله و سلم) بود.

همين تعبير را آقاي صلاح الدين صفدي در كتاب مرآة الجنان، ج٢، ص٦١٠ دارد.

آقاي ابن جوزي، وقتي به زندگي امام جواد (عليه السلام) مي رسد، مي گويد:

كان علي منهاج أبيه في العلم و التقي و الزهد و الجود

ايشان در علم و تقوا و زهد و بخشش، همان راه پدر بزرگوارش امام رضا (عليه السلام) را ادامه داد.

تذكرة الخواص، ص٣٢، چاپ آل البيت بيروت

آقاي ابن صباغ مالكي، در كتاب الفصول المهمة مي نويسد:

و إن كان صغير السن فهو كبير القدر رفيع الذكر، القائم بالإمامة بعد علي بن موسي الرضا

اگر چه سن او كوچك بود، ولي جايگاه و مقام رفيعي داشت و بعد از امام رضا (عليه السلام)، مسئوليت امامت و رهبري شيعيان را به عهده گرفت.

الفصول المهمة، ص٢٥٣، چاپ دار الأضواء بيروت

آقاي ذهبي در كتاب سير اعلام النبلاء، وقتي به امام جواد (عليه السلام) مي رسد، مي نويسد:

من سادة قومه

از بزرگان و سروران قوم خويش بود.

سير اعلام النبلاء للذهبي، ج١٣، ص١٢١

اينها نمونه هايي از گفتار بزرگان اهل سنت نسبت به امام جواد (عليه السلام) است. همين تعابير را، بلكه مقداري زيباتر و سنگين تر و پُر مغز تر، درباره ديگر ائمه (عليهم السلام) دارند. اين نشانگر اين است كه خداوند، مطابق آيه تطهير، اهل بيت پيامبر اكرم (صلي الله عليه و آله و سلم) را از هرگونه ناپاكي و آلودگي و خطا و نسيان را برداشته است. آقاي ذهبي و ديگران، نه تنها نمي توانند نقطه ضعفي بيان كنند، بلكه بايد بگوييم كه نتوانسته اند يك مورد خطا و نسيان و حتي اشتباه در مسائل فقهي و اخلاقي و سيره اين بزرگواران پيدا كنند، وگرنه آنها را مي نوشتند و به رخ شيعيان مي كشيدند.

اين مطالب كوتاه، به مناسبت شهادت جانسوز اين بزرگوار بود.

آقاي هدايتي

باز مي گرديم به ادامه مباحث جلسات گذشته كه درباره رؤساي مذاهب اربعه اهل سنت بود. اين هفته هم مي خواهيم اطلاعاتي پيدا كنيم راجع به مالك بن أنس، رئيس مالكي ها.

درباره زمان و مكان ولادت و وفات آقاي مالك بن أنس و گوشه اي از زندگاني ايشان، براي ما توضيحاتي را بفرماييد.

استاد حسيني قزويني

آقاي ذهبي در سير اعلام النبلاء، ج٨، ص٤٨، حدود ٥٠ صفحه، درباره آقاي مالك، مفصّل سخن گفته است و آغاز بحثش اينچنين است:

مالك الامام هو شيخ الاسلام، حجة الأمة، إمام دار الهجرة أبو عبد الله مالك ابن أنس بن مالك بن أبي عامر و أمه هي عالية بنت شريك الأزدية.

مالك، امام و شيخ الاسلام است و حجت امت است و امام مردم مدينه است. پدرش أنس و نوه مالك بن أبي عامر است و مادرش عاليه، دختر شريك أزدية است.

سال ولادت ايشان، ٩٣ هجري است كه در آن سال، أنس، خادم رسول اكرم (صلي الله عليه و آله و سلم) از دنيا رفت.

نشأ في صون و رفاهية و تجمل.

ايشان از نظر امكانات مالي، در رفاه بود و زندگي پر زرق و برقي داشت.

سال وفات ايشان، ١٧٩ هجري است و در سن ٨٥ سالگي از دنيا رفت و در قبرستان بقيع دفن شد.

اينها سخن آقاي ذهبي بود در كتاب سير اعلام النبلاء.

قبلا هم براي بينندگان عزيز عرض كرديم كه قبر آقاي مالك در قبرستان بقيع، زيارتگاه عام و خاص بوده است، بويژه مالكي مذهب ها. قبر او داراي گنبد و بارگاه و تشكيلات بود و در سال ١٣٤٤ كه وهابيون بر عربستان سعودي مسلط شدند و نام حجاز را به سعود مبدل كردند و حرم پاك ائمه (عليهم السلام) را در قبرستان بقيع ويران كردند، حرم آقاي مالك را ويران كردند.

شرح حال آقاي مالك، در غالب كتاب هاي اهل سنت آمده است، مانند:

تاريخ خليفه بن خياط، ج١، ص٤٣٢ - معارف لإبن قتيبه، ص٤٩٨ - حلية الاولياء لأبو نعيم، ج٦، ص٣١٦ - فهرست ابن نديم، ص٢٨٠ و ترتيب المدارك للقاضي عياض، ج١، از ص١٠٢ تا ص٢٢٤ - الكامل لإبن اثير، ج٦، ص١٤٧ - تهذيب الاسماء و اللغات للنووي، ج٢، ص٧٥ - الوفيات الاعيان لإبن خلّكان، ج٤، ص١٣٥ - تهذيب الكمال للمزي، ج٧، ص١٢٩ - تذكرة الحفاظ للذهبي، ج١، ص٢٠٧ - البداية و النهاية لإبن كثير دمشقي، ج١٠، ص١٧٤

آقاي هدايتي

در مورد مادر آقاي مالك گفته اند كه دوران بارداري او براي مالك، سه سال طول كشيده است. در مورد صحت و سقم اين قضيه و درباره نظر بزرگان اهل سنت در اين مورد، توضيح بدهيد.

استاد حسيني قزويني

هدف ما از اين برنامه ها، اين نيست كه خداي نكرده، به پيشوايان اهل سنت جسارت كنيم. همانطوري كه بعد از نقل مطالبي در مورد آقاي ابوحنيفه، نظر خودمان را هم گفتيم، برخي دوستان از داخل و خارج كشور، حتي عزيزيان اهل سنت، با ما تماس گرفتند و در مورد مطالب مطرح شده گفتند:

ما تا به حال اين مطالب را از علماي خودمان هم نشنيده بوديم و از اعلام نظري كه كرديد در مورد غلو كنندگان و جسارت كنندگان كه به بيراهه رفته اند، تشكر مي كنيم.

ما نظرمان بر اين است كه نسبت به پيشوايان اهل سنت، هم سخنان غلو آميز گفته شده و هم سخنان اهانت آميز. هدف ما هم بررسي تاريخ پنهان است و مطالبي را كه ديگران نمي گويند را بيان مي كنيم و ضمن احترام به اهل سنت و عقائد و مقدسات آنها، هر گونه اهانت و جسارت به آنان را گناه نابخشودني مي دانيم و به شدت با اهانت كنندگان برخورد مي كنيم. اگر از سخنان ما هم استشمام اهانت شود، ضمن اينكه پيشاپيش پوزش مي طلبيم، اگر عزيزان اهل سنت، نقد و نقضي به عرائض ما دارند، به آدرس ايميل ما ارسال كنند. اگر هم اشتباهي از ناحيه ما رخ داد، اين را يقين بدانيد كه با كمال شهامت آن را بيان خواهيم كرد.

هدف ديگر ما اين است كه در برابر هجمه هايي كه به جوانان شيعه مي شود، اطلاعاتشان بالا برود و يك اطلاع رساني هم براي خود جوانان و اساتيد اهل سنت داشته باشيم.

يكي از مسائلي جنجال آفرين كه همه اهل سنت، حتي مالكي ها نيز آن را قبول كرده اند، اين است كه آقاي مالك، سه سال در درون رحم مادر خود بودند.

آقاي ذهبي از جماعتي از اهل سنت نقل مي كند:

حملت بمالك امه ثلاث سنين

آقاي مالك، سه سال تمام، در رحم مادر خود بود.

تاريخ الاسلام للذهبي، ج١١، ص٣١٩ - العبر في خبر من غبر للذهبي، ج١، ص٢١٠ - الوفيات الاعيان لإبن خلّكان، ج٤، ص١٣٧

آقاي ذهبي در سير اعلام النبلاء، ج٨، ص٥٥ از واقدري نقل مي كند:

حملت به سنتين

آقاي مالك دو سال در رحم مادر خود بود.

آقاي قاضي عياض كه از استوانه هاي علمي اهل سنت مالكي است، كتابي در فضائل آقاي مالك و علماي مذهب خود دارد و در آنجا بر اين قضيه صراحت دارد:

حملت به أمه ثلاث سنين

آقاي مالك، سه سال تمام، در رحم مادر خود بود.

ترتيب المدارك للقاضي عياض، ج١، ص١١١

آقاي قرطبي كه از علماي بزرگ و از مفسران بنام و از فقهاي برجسته اهل سنت است، در تفسير خود مي گويد:

أنه حمل به في بطن أمه سنتين و قيل: ثلاث سنين.

آقاي مالك دو سال در رحم مادر خود بود، و گفته شده كه سه سال.

سپس آقاي قرطبي حمله مي كند به كساني كه مدت بارداري را بيش از نه ماه نمي دانند:

نقل بعض المتساهلين من المالكيين أن أكثر الحمل تسعة أشهر و هذا ما لم ينطق به قط إلا هالكي

بعضي از متساهلين از مالكي ها مي گويند كه مدت بارداري نبايد بيش از نه ماه طول بكشد و جز افراد هالك و بدبخت، اينچنين حرفي نمي زنند.

تفسير القرطبي، ج٩، ص٢٨٨

با توجه به آنچه كه بنده جستجو كردم، از اهل سنت كسي را نديدم كه منكر اين قضيه شده باشد و فقط اختلاف در اين است كه مدت بارداري، دو سال بود يا سه سال ... .

آقاي هدايتي

اين قضيه، چه تأثيري در نظر فقهاي اهل سنت داشته است؟

استاد حسيني قزويني

با توجه به تحقيق و تفحص بنده در كتاب هاي فقهي مذاهب اربعه اهل سنت، خلاصه آنچه كه بنده بدست آوردم اين است كه آقاي عبدالرحمن جزيري صاحب كتاب الفقه علي المذاهب الأربعة و مذهب اهل البيت مي گويد:

أقل مدة الحمل عند الشافعية ستة أشهر كغيرهم و أكثرها أربع سنين

أقل مدت حمل، كمتر از شش ماه نخواهد بود و اكثر مدت حمل، چهار سال است.

الفقه علي المذاهب الأربعة و مذهب أهل البيت، ج ٤، ص٦٢٢

ايشان مي گويد:

عند الحنابلة أكثرها فهي أربع سنين، وفاقا للشافعية و خلافا للحنفية القائلين: إنها سنتان و المالكية القائلين: أنها خمس سنين.

آقايان شافعي ها، مانند حنبلي ها، معتقدند كه دوران بارداري، حداكثر چهارسال است، ولي حنفي ها معتقدند كه دو سال است. مالكي ها معتقدند كه پنج سال است.

الفقه علي المذاهب الأربعة و مذهب أهل البيت، ج ٤، ص٦٢٤

آقاي ابن قدامه مقدسي كه از استوانه هاي فقهي حنابله است و مورد تائيد وهابيت، مي گويد:

مذاهب اربعه اهل سنت بر اين عقيده هستند:

أقصي مدة الحمل أربع سنين، به قال الشافعي و هو المشهور عن مالك و روي عن أحمد أن أقصي مدته سنتان و ... ، و قال الليث أقصاه ثلاث سنين حملت مولاة لعمر بن عبد الله ثلاث سنين. قال عباد بن العوام خمس سنين و عن الزهري قال قد تحمل المرأة ست سنين و سبع سنين.

حداكثر دوران بارداري، چهار سال است. آقاي شافعي هم بر اين نظريه است. آقاي مالك هم اين نظريه را گفته است. آقاي احمد بن حنبل گفته است كه حداكثر دوران بارداري دو سال است. ... . آقاي ليث گفته است كه حداكثر دوران حمل، سه سال است؛ زيرا آقاي عمر بن عبدالله، كنيزي داشته كه سه سال در رحم مادرش بود. آقاي عبّاد بن عوام مي گويد حداكثر دوران حمل، پنج سال است. آقاي زُهري مي گويد بچه مي تواند شش يا هفت سال در رحم مادر بماند.

المغني لإبن قدامه، ج٩، ص١١٦

آقاي ابن عبد البر در كتاب الإستذكار همين تعابير را دارد و نقل مي كند:

فمالك يجعله خمس سنين و من أصحابه من يجعله إلي سبع سنين.

آقاي مالك، فتوا داده است كه بچه مي تواند تا پنج سال در رحم مادر بماند. بعضي از علماي مالكي، تا هفت سال را گفته اند.

الإستذكار، ج٧، ص١١٠

آقاي هدايتي

نظر امامان شيعه را در اين زمينه بفرمائيد.

استاد حسيني قزويني

همانطور كه همه مي دانند، ائمه (عليهم السلام)، اقل مدت حمل را شش ماه و اكثر مدت آن را نه ماه مي دانند. مرحوم كليني (ره) و شيخ طوسي (ره) و شيخ حر عاملي (ره) روايتي را از آقا امام باقر (عليه السلام) نقل مي كنند كه آقاي عبد الرحمن بن سيابه نقل مي كند از يكي از صحابه كه مي گويد:

سألته عن غاية الحمل بالولد في بطن أمه كم هو؟ فإن الناس يقولون: ربما بقي في بطنها سنين، فقال: كذبوا أقصي حد الحمل تسعة أشهر لا يزيد لحظة و لو زاد ساعة لقتل أمه قبل أن يخرج.

سوال كردم كه دوراني را كه كودك مي تواند در رحم مادر بماند، چه مدت است؟ بعضي از اهل سنت مي گويند: كودك تا دو سال هم مي تواند در رحم مادر بماند. حضرت فرمود: اينها دروغ مي گويند، بيشترين مدت حمل، نه ماه است، حتي يك لحظه هم، بيشتر از نه ماه نيست؛ و اگر بيشتر از نه ماه بخواهد در رحم مادر بماند، موجب مرگ مادر مي شود قبل از اينكه بچه خارج شود.

الكافي للكليني، ج٦، ص٥٢ - تهذيب الأحكام للطوسي، ج٨، ص١١٥ - وسائل الشيعه للحر العاملي، ج٢١، ص٣٨٠

در روايت ديگر، مرحوم شيخ مفيد (ره) نقل مي كند از آقا حضرت امير المومنين (عليه السلام) - البته اين روايت را آقاي قرطبي هم نقل مي كند - :

أن عمر أتي بامرأة قد ولدت لستة أشهر فهم برجمها، فقال له أمير المؤمنين عليه السلام: «إن خاصمتك بكتاب الله خصمتك، إن الله عز اسمه يقول: «و حمله و فصاله ثلاثون شهرا» و قول تعالي: «و الوالدات يرضعن أولادهن حولين كاملين لمن أراد أن يتم الرضاعة»، فإذا تممت المرأة الرضاعة سنتين و كان حمله و فصاله ثلاثين شهرا، كان الحمل منها ستة أشهر». فخلي عمر سبيل المرأة و ثبت الحكم بذلك.

در دوران خليفه دوم، زني را آورده بودند براي جاري كردن حد بر او، چون در كمتر از يك سال، بچه به دنيا آورده بود. آقا حضرت امير المومنين (عليه السلام) آمد و فرمود:

اقل مدت حمل، شش ماه و اكثر آن نه ماه است. سوال كردند: به چه دليل؟ ايشان استدلال كرد به دو آيه از قرآن مجيد:

١. آيه ١٥ سوره احقاف:

حمله و فصاله ثلاثون شهرا

دوران بارداري و شيرخوارگي، بايد سي ماه باشد.

٢. آيه ٢٣٣ سوره بقره:

و الوالدات يرضعن أولادهن حولين كاملين

مادران بايد دو سال كامل بچه را شير بدهند.

وقتي كه دو سال را از سي ماه كم كنيم، اقل مدت حمل روشن مي شود كه شش ماه مي شود.

لذا آقا حضرت امير المومنين (عليه السلام) صراحت دارد بر شش ماه بودن اقل دوران بارداري و مانع از سنگسار شدن آن زن شد كه كودكش را شش ماهه به دنيا آورده بود.

الإرشاد للمفيد، ج١، ص٢٠٦ - وسائل الشيعه للحر العاملي، ج٢١، ص٣٨٢

در اينجا، من توجه عزيزان را به دو نكته جلب مي كنم:

وقتي به كتاب هاي اهل سنت نگاه كنيد، علمايي مانند نووي مي گويند:

محمد بن عجلان مي گويد من بيش از سه سال در رحم مادر بودم. از ابوبكر بن شاذان نقل مي كنند كه مي گويند محمد بن عجلان چنين است و فلان آقا دوسال و ديگري سه سال و ديگري پنج سال ماند.

آقاي قرطبي نقل مي كند كه ضحاك مي گويد:

وضعتني أمي و قد حملت بي في بطنها سنتين، فولدتني و قد خرجت سني. مالك أنه حمل به في بطن أمه سنتين و قيل: ثلاث سنين. و يقال: إن محمد بن عجلان مكث في بطن أمه ثلاث سنين و هو يضطرب اضطرابا شديدا، فشق بطنها و أخرج و قد نبتت أسنانه ... . هرم بن حيان بقي في بطن أمه أربع سنين. عباد بن العوام: ولدت جارة لنا لأربع سنين غلاما شعره إلي منكبيه، فمر به طير، فقال: كش.

مادر من، دو سال به من حامله بود و وقتي بدنيا آمدم، دندان هاي من روئيده بود. مالك دو يا سه سال در رحم مادر بوده است. محمد بن عجلان سه سال در رحم مادر بوده است و اضطراب داشته و دست و پا مي زده است در رحم مادر و شكم مادر را پاره كرد و بيرون آمد در حاليكه دندان هايش روئيده بود. آقاي هرم بن حيان چهار سال در شكم مادر بوده است. عباد بن عوام مي گويد: كنيزي داشتيم كه چهار سال به يك كودك باردار بود و وقتي بدنيا آمد ، موهايش تا پشت شانه هايش مي رسيد و وقتي بدنيا آمد، پرنده اي از كنارش رد شد و اين بچه به آن پرنده گفت: كيش.

تفسير القرطبي، ج٩، ص٢٨٨ - أضواء البيان للشنقيطي، ج٢، ص٢٢٨ - الاستذكار لإبن عبد البر، ج٧، ص١٧٠ - المجموع للنووي، ج١، ص١١٤ - حاشية رد المحتار، ج٣، ص٢٣٠

آقاي سيد سابق كه از فقهاي معاصر است و برخي معتقدند او از شخصيت هايي است كه موجب إحياء دين و شريعت است، در كتاب فقه السنة خود كه كتاب درسي دانشگاه هاي كشورهاي خليج فارسي است، مي گويد:

در قانوني كه در كشورهايي عربي تصويب شد، در ماده ٤٢ قانون خانواده، براي دوران بارداري، حداكثر دوران بارداري را ٢٧٠ روز (٩ ماه) معين كردند.

فقه السنة للسيد سابق، ج٣، ص٦٥٠

در كتاب محاكم قضايي مصر، قانون شماره ٢٥، مصوب ١٩٢٩ و همچنين ماده ١٥ آورده اند كه در مصر، تعدادي از زنان فاسد بودند كه فرزندان نامشروع خود را به افراد ثروتمند و مرده نسبت مي دادند. ولي چون فقهاي شيعه، حداكثر دوران بارداري را نه ماه آورده اند، در اين ماده، مطابق فقه اماميه، حداكثر دوران بارداري، نه ماه الي يك سال است.

اگر ما بخواهيم اينطور مطالب را مطرح كنيم، با پيشرفت علم و صنعت، ما را مسخره مي كنند و مي خندند و مي گويند كه چطور شد اين دوران بارداري دو ساله و سه ساله و پنج ساله است، فقط در يك مقطع تاريخي و فقط براي بخشي از اهل سنت اتفاق افتاده است و چرا براي شيعيان و مسيحيان و يهوديان و ساير اديان آسماني اينچنين اتفاقي نيفتاده است؟ اينها مطالبي است كه علماي اهل سنت دارند، ولي چون ما نصّي در اين زمينه نداريم، اتفاقاتي را كه افتاده، اينها معيار فتوا و نظرشان شده است. يعني اگر يك اتفاقي بيفتد و خانمي بگويد كه من به يك بچه بيست ساله باردار هستم، مي گويند چون اتفاق افتاده، پس حداكثر دوران بارداري، بيست سال است.

اينها مطالبي است كه بايد از كتاب هاي خود حذف كنيم؛ چون موجب بدبيني به دين و مذهب و شريعت مقدس نبي مكرم (صلي الله عليه و آله و سلم) مي شود.

آقاي هدايتي

طرفداران آقاي مالك، نسبت به ايشان غلو نموده اند و روايات و مطالبي را در فضائل و مناقب ايشان در كتاب ها نقل كرده اند. لطفا در اين مورد توضيح دهيد.

استاد حسيني قزويني

در مورد غلو نسبت به ايشان و همچنين مطالب تفريطي و جفا نسبت به ايشان، در كتاب هاي اهل سنت، نسبت به همه ائمه مذاهب اهل سنت آمده است. آقاي ذهبي در كتاب سير اعلام النبلاء روايتي را نقل مي كند كه ابوهريره از پيامبر اكرم (صلي الله عليه و آله و سلم) نقل مي كند:

يضربون أكباد الإبل فلا يجدون عالما أعلم من عالم المدينة

مردم سوار بر شتران مي شوند و كره زمين را زير پا مي گذارند و عالم تر از عالم مدينه، كسي را پيدا نمي كنند.

سير اعلام النبلاء للذهبي، ج٨، ص٥٦

آقاي ذهبي مي گويد:

سليمان بن يسار و سالم بن عبد الله معتقدند كه مراد از اين عالم، مالك بن أنس است.

از آقاي سفيان بن عيينه كه از شخصيت هاي برجسته و فقهي اهل سنت است، نقل شده كه گفته:

إذا حدث بهذا في حياة مالك، يقول: أراه مالكا.

مراد پيامبر اكرم (صلي الله عليه و آله و سلم) از اين روايت، مالك است.

سير اعلام النبلاء للذهبي، ج٨، ص٥٧

البته وقتي آقاي ذهبي اين روايت را نقل مي كند، محقق آن صراحت دارد كه اين روايت ضعيف است و افراد مدلّس در سند اين روايت وجود دارد.

باز هم روايت ديگري را نقل مي كند و مي گويد:

يخرج ناس من المشرق و المغرب في طلب العلم، فلا يجدون عالما أعلم من عالم المدينة.

مردم، تمام شرق و غرب عالم را زير پا مي گذارند و آگاه تر و أعلم تر از عالم مدينه نمي يابند.

سير اعلام النبلاء للذهبي، ج٨، ص٥٦

و مراد از عالم مدينه، مالك بن أنس است.

روايت ديگري است كه آقاي ذهبي از عبد العزيز دراوردي نقل مي كند:

عن عبد العزيز الدراوردي، قال: دخلت مسجد النبي صلي الله عليه و سلم، فوافيته يخطب، إذا أقبل مالك، فلما أبصره النبي صلي الله عليه و سلم، قال: إلي إلي، فأقبل حتي دنا منه، فسل صلي الله عليه و سلم خاتمه من خنصره، فوضعه في خنصر مالك.

در عالم رؤيا ديدم كه وارد مسجد نبي مكرم (صلي الله عليه و آله و سلم) شدم. نبي مكرم (صلي الله عليه و آله و سلم) در بالاي منبر مشغول خطبه خواندن بود و آقاي مالك بن أنس وارد شد. پيامبر اكرم (صلي الله عليه و آله و سلم) وقتي مالك را ديد، به او گفت نزديك من بيا. وقتي مالك نزديك پيامبر اكرم (صلي الله عليه و آله و سلم) شد، پيامبر اكرم (صلي الله عليه و آله و سلم) انگشتر خود را از انگشتر كوچك خود بيرون آورد و در انگشت كوچك آقاي مالك قرار داد.

سير اعلام النبلاء للذهبي، ج٨، ص٧٨

آقاي ذهبي اين را روايت به عنوان يك قضيه مسلّم و قطعي نقل مي كند و تضعيف هم نمي كند و اشاره هم نمي كند كه خواب نمي تواند حجت باشد.

آقاي أبو نعيم در حلية الاولياء نقل مي كند:

رأيت النبي صلي الله عليه و سلم في المنام، فقلت: يا رسول الله من نسأل بعدك؟ قال: مالك بن أنس.

اسماعيل بن مزاحم مروزي مي گويد: پيامبر اكرم (صلي الله عليه و آله و سلم) را در خواب ديدم و سوال كردم كه يا رسول الله! بعد از تو، ما براي دريافت معارف ديني، به چه كسي مراجعه كنيم؟ حضرت فرمود: مالك بن أنس.

در روايت ديگري از محمد بن رمح نقل مي كند:

رأيت النبي صلي الله عليه وآله وسلم فيما يري النائم فقلت: يا رسول الله! فقد اختلف علينا مالك و الليث، فأيهما أعلم؟ فقال: مالك ورث حدي، معناه أي علمي.

پيامبر اكرم (صلي الله عليه و آله و سلم) را در خواب ديدم و گفتم: گاهي بين آقاي مالك و ليث، اختلاف مي شود، كداميك از اين دو عالم تر هستند؟ مالك حدود شريعت را از من فرا گرفته است. (يعني علم مرا وارث شده است)

حلية الاولياء لأبو نعيم، ج٦، ص٣١٧

همچنين از عبد الله، مولاي ليثيين نقل مي كند:

رأيت رسول الله صلي الله عليه و سلم في المسجد قاعدا و الناس حوله و مالك قائم بين يديه و بين يدي رسول الله صلي الله عليه و سلم مسك و هو يأخذ منه قبضة قبضة فيدفعها إلي مالك و مالك ينشرها علي الناس. قال مطرف: فأولت ذلك العلم و اتباع السنة.

در خواب پيامبر اكرم (صلي الله عليه و آله و سلم) را در مسجد ديدم و مردم دور او بودند و آقاي مالك نزد ايشان است و نزد پيامبر اكرم (صلي الله عليه و آله و سلم)، مشك است و پيامبر اكرم (صلي الله عليه و آله و سلم) مُشت مُشت از آن بر مي دارد و به مالك مي دهد و مالك هم در ميان مردم پخش مي كند. آقاي مطرف مي گويد: اين نشانه اين است كه آقاي مالك، سنت پيامبر اكرم (صلي الله عليه و آله و سلم) را فراگرفته و در ميان مردم منتشر مي كند.

آقاي هدايتي

دو سه نمونه از فتاواي شاذ و نادري و تعجب آوري كه علماي اهل سنت از فتاواي آقاي مالك مطرح كرده اند را ذكر كنيد.

استاد حسيني قزويني

آقاي ابن قدامه مقدسي در كتاب المغني مي گويد:

آقاي مالك فتوا داد كه سگ و خوك، پاك هستند و آب دهان آنها و نيم خورده شان پاك است و احتياجي به خاكمال كردن ندارد.

المغني لإبن قدامه، ج١، ص٧٠

آقاي شنقيطي كه از علماي معاصر وهابيت است، در أضواء البيان مي گويد:

بر خلاف تمام علماي اهل سنت، آقاي مالك فتوا داده كه مي توان حشرات را خورد، مانند:

كالديدان و الصراصير و الخنافس و الفئران و الجراذين و الحرباء و الحية

كِرم، جيرجيرك، شير درنده، سوسك سياه، موش صحرائي و شهري، آفتاب پرست، مار

أضواء البيان للشنقيطي، ج١، ص٥٣٥ - المغني لإبن قدامه، ج١١، ص٦٤

همچنين فتوا داده:

اگر كسي با زني زنا كند و او دختر به دنيا بياورد، با دختر خودش كه از زنا به دنيا آمده يا با خواهر خودش كه از زنا به دنيا آمده، مي تواند ازدواج كند.

المغني لإبن قدامه، ج٧، ص٤٨٥

البته مطالب در اين زمينه زياد است و اهل سنت در اين زميته بسيار سخن گفته اند.

يكي از علماي برجسته سعودي، به نام آقاي شيخ علي آل محسن، در اين زمينه كتابي دارد به نام مسائل الخلافيه كه در سال ١٤١٩ در بيروت چاپ شده است و در ص٢٠٠، فتاواي شاذ آقاي مالك را از منابع متعدد اهل سنت آورده است.

* * * * * * *

سؤالات بينندگان

سوال:

اهل سنت مي گويند ملاك ما در واجبات و مستحبات اين است كه عملي را كه پيامبر اكرم (صلي الله عليه و آله و سلم) هميشه انجام داده باشد، واجب است و عملي را كه هميشه انجام نداده باشد، سنت است. از ما سوال كردند كه ملاك شيعه در واجب و مستحب چيست؟

جواب:

يكي از اختلافات اساسي ميان شيعه و اهل سنت اين است كه اهل سنت ابزار و ملاك شرع و مشروعيت را، سنت پيامبر اكرم (صلي الله عليه و آله و سلم) و صحابه قرار داده اند و هر آنچه را كه پيامبر اكرم (صلي الله عليه و آله و سلم) يا صحابه آن را انجام داده باشد، اين را به عنوان سنت مي دانند.

سنت را به پنج دسته تقسيم مي كنند: واجب و حرام و مستحب و مكروه و مباح، مانند شيعه. اما شيعه، فقط سخنان پيامبر اكرم (صلي الله عليه و آله و سلم) و معصوم (عليهم السلام) را مي تواند به عنوان سنت تلقي كند. اينكه عمل پيامبر اكرم (صلي الله عليه و آله و سلم) در زماني و عدم عمل به آن در زمان ديگر، دليل بر سنت باشد، اينچنين چيزي ندارند. چنانچه پيامبر اكرم (صلي الله عليه و آله و سلم) مدتي به يك واجب عمل مي كردند و بعد از مدتي آن واجب نسخ شد و پيامبر اكرم (صلي الله عليه و آله و سلم) به آن عمل نكردند. اما ما معتقديم كه پيامبر اكرم (صلي الله عليه و آله و سلم) و معصومين (عليهم السلام) به تمام مستحبات عمل مي كردند، مگر برخي از مستحبات كه خارج از محدوده طاعت بوده است.

فقط اين نكته مطرح است كه وهابيت معتقدند كه اگر پيامبر اكرم (صلي الله عليه و آله و سلم) و صحابه، عملي را انجام نداده باشند، انجام آن را بدعت مي دانند. مثلا پيامبر اكرم (صلي الله عليه و آله و سلم) براي بچه اش جشن تولد نگرفته است و اگر مسلمانان براي بچه هاي خود جشن تولد بگيرند، بدعت است. همچنين پيامبر اكرم (صلي الله عليه و آله و سلم) ثواب قرائت قرآن را به اموات إهداء نكرده است و اگر مسلمانان اين كار را بكنند، بدعت است و ... . حال آنكه اين اشتباه است. اگر پيامبر اكرم (صلي الله عليه و آله و سلم) هر عملي را انجام داده باشد، دليل بر مشروعيت است و يا واجب است يا مستحب و يا مباح. اما اينكه اگر پيامبر اكرم (صلي الله عليه و آله و سلم) عملي را انجام نداده باشد، پس حرام است، خير، اينچنين چيزي نداريم. نه علماي اهل سنت بر اين عقيده هستند نه ما. حتي خود ابن تيميه مي گويد: «اصالة الإباحه، در تمام امور جاري است». يعني در هر موردي كه شك كنيم حلال است يا حرام، اصل اوليه شرعي، مباح بودن است، مگر اينكه ثابت شود حرام است. اگر عملي از معصوم (عليهم السلام) صادر شده باشد، حداقل دليل بر مباح بودن است و حد بالاتر اينكه مستحب است و بالاتر از آن اينكه واجب است و اين از قرائن مشخص مي شود.

* * * * * * *

سوال:

بعد از قتل عثمان، كه به دست عده اي از صحابه انجام شد و به قول برخي، اينها در بهشت برين جاي گرفته اند، اهل سنت بعد از خليفه سوم تا پيدايش مذاهب اربعه، تابع چه دين و مذهبي بودند؟

جواب:

إن شاء الله قول مي دهيم به بينندگان عزيز كه در آينده، در اين مورد مفصل صحبت بكنيم. آقاي طبري و ابن اثير و ابن قتيبه و ديگران بر اين هستند كه:

كساني كه اجتماع كردند و اجماع، بر فراخواني مردم به مدينه، همه شان صحابه بودند. آقاي طبري در تاريخش مي گويد:

تمام صحابه پيامبر اكرم (صلي الله عليه و آله و سلم) كه در مدينه بودند، نامه نوشتند به صحابه اي كه در خارج از مدينه بودند:

كتب من بالمدينة من أصحاب النبي صلي الله عليه وسلم إلي ما بالآفاق منهم و كانوا قد تفرقوا في الثغور انكم إنما خرجتم أن تجاهدوا في سبيل الله عز وجل تطلبون دين محمد صلي الله عليه و سلم، فإن دين محمد قد أفسد من خلفكم و ترك، فهلموا فأقيموا دين محمد صلي الله عليه و سلم فأقبلوا من كل أفق حتي قتلوه.

صحابه در گوشه و كنار عالم، متفرق شده بودند. به آنها نوشته شد كه شما رفته ايد به كشورهاي دور دست براي جهاد كردن و احياء دين پيامبر اكرم (صلي الله عليه و آله و سلم)، در حاليكه خليفه شما عثمان، دين پيامبر اكرم (صلي الله عليه و آله و سلم) را به فساد كشانده است و ترك كرده است. پس جمع شويد و بيائيد تا دين محمد (صلي الله عليه و آله و سلم) را بپا بداريد. صحابه از تمام گوشه و كنار جهان آمدند به مدينه و عثمان را كشتند.

تاريخ طبري، ج٣، ص٤٠١، حوادث سال ٣٥ هجري - الكامل لإبن اثير، ج٣، ص١٥٠ و ١٦٨

* * * * * * *

سوال:

به نظر شما اگر پيامبر اكرم (صلي الله عليه و آله و سلم) در دوره ما بود و در كشوري اروپائي بود، ايشان چه زبان و پوششي داشتند؟

جواب:

ما بر اين عقيده هستيم كه كاملترين زبان ها، زبان عربي است و من گمان نمي كنم تاكنون هيچ زباني در دنيا به كاملي زبان عربي باشد. حتي كساني كه استاد زبان هاي خارجي هستند، بارها از آنها شنيده ام كه فعل و افعال و انشقاقاتي كه در زبان عربي است، در هيچيك از زبان هاي دنيا نيست. قرآن هم صراحت دارد:

إِنَّا أَنْزَلْناهُ قُرْآناً عَرَبِيًّا لَعَلَّكُمْ تَعْقِلُونَ (سوره يوسف/آيه٢)

جالب اينكه در قرآن آمده است:

وَ لَوْ نَزَّلْناهُ عَلي بَعْضِ الْأَعْجَمين * فَقَرَأَهُ عَلَيْهِمْ ما كانُوا بِهِ مُؤْمِنينَ (سوره شعراء/آيه١٩٩ - ١٩٨)

اگر ما قرآن را بر غير عرب نازل مي كرديم، عرب زير بار سخنان پيامبر اكرم (صلي الله عليه و آله و سلم) نمي رفتند.

البته اين قضيه، بحث هايي دارد و الان فرصت پرداختن به آن نيست.

* * * * * * *

سوال:

از آقايان اهل سنت سوالي داشتم كه در قرآن آمده است:

«قَدْ كانَتْ لَكُمْ أُسْوَةٌ حَسَنَةٌ في إِبْراهيمَ وَ الَّذينَ مَعَهُ» (سوره ممتحنه/آيه٤)

يعني حضرت ابراهيم (عليه السلام) و صحابه ايشان أسوه بوده اند.

اما در قرآن درباره پيامبر اكرم (صلي الله عليه و آله و سلم) آمده است:

«لَقَدْ كانَ لَكُمْ في رَسُولِ اللَّهِ أُسْوَةٌ حَسَنَةٌ» (سوره احزاب/آيه٢١)

فقط پيامبر اكرم (صلي الله عليه و آله و سلم) براي ما أسوه حسنه بوده است نه صحابه. پس صحابه براي ما مسلمانان أسوه حسنه نبودند. در اين مورد توضيح بدهند.

جواب:

بله، اين نكته ظريفي است. حضرت ابراهيم (عليه السلام) و كساني كه با او هستند، براي مردم الگو و اسوه هستند، ولي وقتي در قرآن به پيامبر اكرم (صلي الله عليه و آله و سلم) مي رسد، فقط پيامبر اكرم (صلي الله عليه و آله و سلم) را اسوه حسنه مي داند نه صحابه را. اين دليل بر اين است كه صحابه نمي توانند مرجع علمي و الگو براي مردم باشند. قرآن هم مي فرمايد:

ما آتاكُمُ الرَّسُولُ فَخُذُوهُ وَ ما نَهاكُمْ عَنْهُ فَانْتَهُوا (سوره حشر/آيه٧)

و پيامبر اكرم (صلي الله عليه و آله و سلم) فرمود:

اني تارك فيكم الثقلين كتاب اللَّه و عترتي اهل بيتي

* * * * * * *

سوال:

ظاهرا در نهج البلاغه خطبه اي است كه حضرت امير المومنين (عليه السلام) از خليفه دوم تعريف و تمجيد كرده است. گاهي وهابيت به اين خطبه استناد مي كنند. در اين مورد توضيح بدهيد.

جواب:

برخي معتقدند كه در خطبه ٢١٩ نهج البلاغه، حضرت امير المومنين (عليه السلام) از خليفه دوم تعريف كرده است، قطعا اين نيست كه آقايان اهل سنت آورده اند. برخي از بزرگان اهل سنت مانند آقاي صبحي صالح مي گويد:

و قد مدح فيه بعض اصحابه

و خود ابن ميثم كه از علماي اهل سنت است مي گويد كه مراد از اين، مالك اشتر بوده است. اينكه مراد از اين، خليفه دوم باشد، دليل قطعي مي خواهد و خود مرحوم سيد رضي (ره)، نويسنده نهج البلاغه، اينچنين تعبيري ندارد و اگر بود، قطعا اشاره مي كردند و إن شاء الله در فرصت مناسب، در بحثِ نظر حضرت امير المومنين (عليه السلام) در مورد خلفاء، اين مورد را هم در آنجا جواب خواهيم داد.

اين بشارت را هم به عزيزان بدهم كه تمام شبهاتي كه پيرامون نهج البلاغه و حضرت فاطمه زهراء (سلام الله عليها) بوده است را پاسخ داده ايم و حدود ٦٠٠ صفحه خواهد شد و شايد تا پايان ماه ذي الحجه آماده شود. نزديك به ١٠٠ شبهه را مفصل جواب داده ايم كه هم إن شاء الله كتاب را چاپ مي كنيم و هم روي سايت قرار مي دهيم. جواب اين خطبه را هم در اين كتاب آورده ايم.

* * * * * * *

««« والسلام عليكم و رحمة الله و بركاته »»»