سخنرانی - سخنرانی - الصفحة ٢٢٨ - نزول آيه «ولايت» در باره امامت علي (ع) به اعتراف اهل سنت

بسم الله الرحمن الرحيم

تاریخ : ١٦ / ٠٧ / ٩١

مجري:

نزول آيه ولايت در حق حضرت امير عليه السلام در كتاب هاي معتبر آمده است يا نه؟

استاد قزويني:

يكي از شبهاتي كه ورد زبان حضرات است، مي گويند: اگر شيعه بر اين عقيده است كه ولايت علي در غدير آمده است و يا اين كه آيه ابلاغ و اكمال مربوط به اين قضيه است و حديث شريف «من كنت مولاه فعلي مولاه» در اين زمينه است، اين دلالت مي كند كه قبلا بحث ولايت حضرت امير مطرح نبوده است و مباحث غدير با معرفي حضرت امير در گذشته منافات دارد.

اين را من ان شاء الله مفصل عرض خواهم كرد كه ولايت امير المؤمنين در همان روز اول اعلان رسالت نبي مكرم بعد از نزول آيه شريفه كه مي فرمايد:

وَأَنْذِرْ عَشِيرَتَكَ الْأَقْرَبِينَ.

سوره شعراء آيه ٢١٤

در آن مجمع ٤٠ نفره قريش معرفي شد و در مناسبت هاي مختلف، حديث منزلت و حديث وصايت و حديث ولايت و حديث امامت و ديگر احاديث مفصل مطرح شده است؛ ولي در غدير چون يك همايش بزرگي است كه بنا به نقل ابن جوزي كه حداقل ١٢٤ هزار جمعيت در آنجا جمع است.

اگر در گذشته در يك جمع ٤٠ نفره يا ١٠٠ نفره و يا ٥٠٠ نفره مطرح شده بود، شايد اين قضيه كتمان شود يا دستخوش فراموشي شود يا بگويند: نظر نبي مكرم شايد عوض شده باشد يا يك حديثي جعل كنند كه اين اوايل بعثت بوده است و بعد پيغمبر پشيمان شده است.

نبي مكرم براي محكم كردن قضيه و بستن راه گريز و اتمام حجت و رساندن به گوش همه تا اين كه كسي ادعا نكند كه من نشنيده ام، در غدير خم در مجمع حداكثر ١٢٤ هزار نفري يا حداقل ٩٠ هزار نفري، ولايت و امامت امير المؤمنين سلام الله عليه را مطرح مي كند تا فرداي قيامت عذري براي كسي وجود نداشته باشد يا به تعبير صديقه طاهره سلام الله عليها كه مي فرمايد:

وهل ترك أبي يوم غدير خم لاحد عذرا.

الخصال، الشيخ الصدوق، ص ١٧٣

آيا پدرم در غدير خم براي كسي جاي عذر و گريزي گذاشت؟

آنچه كه در گذشته مطرح شده است مخصوصا بحث آيات قرآني، با اين كه ما در ماه رمضان در يكي از شب هاي احياء آيات را خيلي فشرده مطرح كرديم؛ ولي همان طوري كه مرحوم شيخ طوسي دارد، اقوي دليل بر امامت اميرالمؤمنين، آيه ٥٥ سوره مائده است.

اين را ان شاء الله در يكي دو جلسه به صورت مفصل از منابع متعدد اهل سنت و اقوال بزرگان و بعد از آن ١٢ شبهه اي كه وهابيت در رابطه با اين آيه آورده اند بيان مي كنيم و پاسخ مي دهيم تا ثابت شود كه اين سخنان اين ها و القاء شبهات شان فقط گريز از مسئوليت و پذيرفتن يك امر مسلم و قطعي است؛ مثل شبهاتي كه نسبت به كلمه «ولي» و استعمال صيغه جمع و منافات صدقه دادن در ركوع با حضور قلب در نماز و اين كه آيا اميرالمؤمنين به اين آيه احتجاج كرده است يا نه و يا اين كه «انما» دلالت بر حصر دارد و زكات در صدقه مستحبي و ديگر شبهات و موهوماتي كه وارد كرده اند.

ما عقيده مان بر اين است كه اين آقاياني كه اين شبهات را مطرح مي كنند، يقينا براي خودشان مسئله روشن و واضح است؛ ولي از اين كه حقيقت را به صراحت بگويند و اعتراف كنند، مي ترسند؛ چون مشكلات زيادي پيدا مي كنند.

مريدهايشان و منصب شان و موقعيت شان و دنياي شان را از دست مي دهند.

قطعا اين ها پشيمان خواهند شد؛ چون دنيا زود گذر است.

به فرض ١٠٠ سال عمر كردند، در قيامت عدد كار نمي كند.

آيا اين انصاف است كه انسان يك عمر جاودانه اخروي را به خاطر ٤ روز مقام زود گذر و مريد ها بفروشد؟

ما هيچ شبهه اي نداريم كه اين ها اولين لحظه وردشان به عالم برزخ، اولين لحظه حسرت و پشيماني اين ها است. در آنجا پشيماني هيچ سودي ندارد.

آيه كه مي فرمايد:

إِنَّمَا وَلِيُّكُمُ اللَّهُ وَرَسُولُهُ وَالَّذِينَ آَمَنُوا الَّذِينَ يُقِيمُونَ الصَّلَاةَ وَيُؤْتُونَ الزَّكَاةَ وَهُمْ رَاكِعُونَ.

سوره مائده آيه ٥٥

در اينجا سخن خيلي زياد است كه مرحوم شيخ طوسي مي گويد: اين قوي ترين دليل شيعه بر امامت حضرت امير سلام الله عليه است كه ١٨ نفر از صحابه و مشاهير تابعين نقل كرده اند و ٦٣ نفر از حفاظ و اعلام در كتب خود اين قضيه را مطرح كرده اند.

من يك گذري به صورت فهرست وار به نزول اين آيه در حق حضرت امير از كتب مختلف با سندهاي متعدد ما اشاره مي كنيم و در پايان يك نتيجه گيري داريم.

طبراني كه متوفاي ٣٦٠ است از زيد بن حسن از جدش از عمار نقل مي كند كه اميرالمؤمنين سلام الله عليه در حال ركوع مشغول خواندن نماز مستحبي بود و انگشترش را از انگشتش درآورد و به سائل داد و اين قضيه به نبي مكرم خبر داده شد و بر نبي مكرم اين آيه نازل شد:

إِنَّمَا وَلِيُّكُمُ اللَّهُ وَرَسُولُهُ وَالَّذِينَ آَمَنُوا الَّذِينَ يُقِيمُونَ الصَّلَاةَ وَيُؤْتُونَ الزَّكَاةَ وَهُمْ رَاكِعُونَ.

سوره مائده آيه ٥٥

بعد از اين كه اين آيه نازل شد و بر مردم قرائت كرد:

فقرأها رسول الله صلي الله عليه وسلم ثم قال من كنت مولاه فعلي مولاه.

المعجم الأوسط، ج ٦، ص ٢١٨ و مناقب علي بن أبي طالب ( ع ) وما نزل من القرآن في علي ( ع )، أحمد بن موسي ابن مردويه الأصفهاني، ص ٢٣٥ و تخريج الأحاديث والآثار، الزيلعي، ج ١ ص ٤١٠ و الدر المنثور في التفسير بالمأثور، جلال الدين السيوطي، ج ٢، ص ٢٩٣

پس معلوم مي شود كه اين حديث «من كنت مولاه» مخصوص عيد غدير نيست.

در چند جا نبي مكرم «من كنت مولاه فعلي مولاه» را فرموده است.

در اينجا جيش يمن نبود كه شكايت كند.

در اينجا مي خواهند چه كار كنند؟

در غدير خم مي گويند: سپاه يمين شكايت كرده بودند و درگير بودند، پيغمبر اين حديث را فرمود.

حاكم نيشابوري كه متوفاي ٤٠٥ است روايتي را از اميرالمؤمنين نقل مي كند كه وقتي اين آيه نازل شد، پيغمبر اكرم وارد مسجد شد و ديد بعضي از مردم در حال ركوع و بعضي در حال قيام و مشغول نماز هستند و حضرت با يك سائلي مواجه شد و پيامبر سؤال كرد:

أعطاك أحد شيئا فقال لا إلا هذا الراكع لعلي أعطاني خاتما.

معرفة علوم الحديث، ج ١، ص ١٠٢ و تاريخ مدينة دمشق، ج ٤٥، ص ٣٠٣

آيا كسي به شما چيزي داد گفت: بله اين آقائي كه در حال ركوع است و اشاره كرد به اميرالمؤمنين و گفت: اين به من انگشترش را داد.

روايت جناب جصاص كه از مفسران نامي اهل سنت است مي گويد: مجاهد، سدي، ابو جعفر و عتبة بن ابي حكيم، اين ها نقل كرده اند:

أنها نزلت في علي بن أبي طالب حين تصدق بخاتمه وهو راكع.

أحكام القرآن للجصاص، ج ٤، ص ١٠٢

من دوست دارم كه اين آقايان وهابي و اين كارشناساني كه چشم شان را بر روي حقائق بسته اند، اين منابع را ببينند و اين كه اين شخصيت هاي بزرگ مثل مجاهد و سدي و عتبة نقل كرده اند، آيا اين ها فهميده نقل كرده اند يا نفهميده نقل كرده اند؟

اين ها متهم به دروغ هستند يا نه؟

روايت جناب ثعلبي كه متوفاي٤٢٧ هجري است و از مفسران نامي اهل سنت است، بعد از نقل انما وليكم الله مي گويد: ابن عباس و سدي و عتبة بن حكيم و ثابت بن عبد الله گفته اند:

إنما عني بقوله: (إنما وليكم الله ورسوله الذين يقيمون الصلاة ويؤتون الزكاة وهم راكعون) علي بن أبي طالب (عليه السلام) لأنه مر به سائل وهو راكع في المسجد فأعطاه خاتمه.

غاية المرام وحجة الخصام في تعيين الإمام من طريق الخاص والعام، السيد هاشم البحراني، ج ٢، ص ٥

مقصود از اين آيه علي بن ابي طالب است؛ چون سائلي از كنار علي گذشت و او در حال ركوع بود و انگشترش را به سائل داد و اين آيه نازل شد.

مطالب زياد است؛ چون مي خواهيم به سؤالات بعدي برسيم و شبهات بپردازيم خيلي سريع مي گويم.

روايت واحدي كه متوفاي ٤٦٨ است و در كتاب اسباب نزول ملتزم است كه فقط روايات صحيح را نقل كند، مي گويد: نبي مكرم به مسجد آمد و ديد كه مردم در حال ركوع و قيام هستند و ديد كه سائلي مي آيد، از اين سائل سؤال كرد:

هل أعطاك أحد شيئا؟ قال: نعم خاتم من ذهب، قال: من أعطاكه؟ قال: ذلك القائم، وأومأ بيده إلي علي بن أبي طالب رضي الله عنه، فقال: علي أي حال أعطاك؟ قال أعطاني وهو راكع، فكبر النبي صلي الله عليه وسلم.

أسباب نزول الآيات، الواحدي النيسابوري، ص ١٣٣ و ١٣٤

كسي به شما چيزي داد؟ سائل گفت: يك انگشتر طلائي به من دادند. پيامبر فرمود: اين را چه كسي به تو داد؟ جواب داد: اين آقائي كه ايستاده است و با دست خود به علي عليه السلام اشاره كرد. رسول خدا سؤال كرد: در چه حالي آن را به شما بخشيد؟ گفت: در حال ركوع. بعد از اين سخن رسول خدا صلي الله عليه وآله تكبير گفت و بعد اين آيه را خواند:

ومن يتول الله ورسوله والذين آمنوا فإن حزب الله هم الغالبون

أسباب نزول الآيات، الواحدي النيسابوري، ص ١٣٤