سخنرانی - سخنرانی - الصفحة ٤٠٧ - پاسخ به شبهات مربوط به مذاهب اهل سنت

آقاي اميري

آيا تحقيق و بررسي از ديگر مذاهب اسلامي، يك أمر لازمي است يا خير؟ نظر علماي اهل‌سنت درباره اين مطلب چيست؟

استاد حسيني قزويني

به نظر ما، اين يك أمر لازم و ضروري است. مخصوصا اگر اين مسئله در حوزه مسائل عقيدتي باشد.

خداوند در سوره سبأ، آيه ٢٤ و ٢٥، عبارت زيبائي درباره نبي مکرم (صلي الله عليه و آله و سلم) دارد. من از بينندگان عزيز شيعه، سني، وهابيت، مسيحي و يهودي خواهش مي‌كنم اگر سخن ما را مي‌شوند، اين آيه قرآن را دقت كنند. نبي مکرم (صلي الله عليه و آله و سلم) خطاب به مشركين مي‌گويد:

قُلْ مَنْ يَرْزُقُكُمْ مِنَ السَّماواتِ وَ الْأَرْضِ قُلِ اللَّهُ وَ إِنَّا أَوْ إِيَّاكُمْ لَعَلى‏ هُدىً أَوْ فِي ضَلالٍ مُبِينٍ * قُلْ لا تُسْئَلُونَ عَمَّا أَجْرَمْنا وَ لا نُسْئَلُ عَمَّا تَعْمَلُون‏

بگو: چه كسى شما را از آسمانها و زمين روزى مى‏دهد؟ و خودت پاسخ بده: خدا و بگو: ما و يا شما بر طريق هدايت و يا در ضلالتى آشكاريم * بگو: اگر ما مجرم باشيم شما مسئول جرم ما نيستيد و اگر شما مجرم باشيد، ما از آنچه شما مى‏كنيد بازخواست نمى‏شويم.

اگر اين سخن نبي مکرم (صلي الله عليه و آله و سلم) براي ما الگو باشد كه نسبت به مشركين، اينچنين بيان مي‌كند كه يا ما بر راه هدايت هستيم يا شما و يا ما بر راه ضلالت هستيم يا شما. بيايد با هم بنشينيم صحبت كنيم و ببينيم حق كيست و باطل كيست؟

علامه طباطبائي (ره) در تفسير گرانسنگ الميزان في تفسير القرآن، ج‏١٦، ص٣٧٥ مي‌فرمايد:

و هذا القول بعد إلقاء الحجة القاطعة و وضوح الحق في مسألة الألوهية مبني على سلوك طريق الإنصاف‏.

بعد از آنكه نبي مکرم (صلي الله عليه و آله و سلم) حقائق را بيان كرد و ادلۀ قاطع بر حقانيت توحيد ارائه داد، آمد از طريق انصاف، مشركين را نرم كند و آنان را براي تحقيق و پژوهش آماده كند.

آنچه كه براي شيعه و سني و ديگر مذاهب مطرح است، تبعيت از حق است.

أَ فَمَنْ يَهْدِي إِلَى الْحَقِّ أَحَقُّ أَنْ يُتَّبَعَ أَمَّنْ لا يَهِدِّي إِلَّا أَنْ يُهْدى‏                                             (سوره يونس/آيه٣٥)

چه كسي سزاوار است كه به حق برسد، جز كسي كه دنبال حق است و حق را جستجو مي‌كند.

قرآن با صراحت مي‌گويد:

وَ مَنْ يَبْتَغِ غَيْرَ الْإِسْلامِ دِيناً فَلَنْ يُقْبَلَ مِنْهُ وَ هُوَ فِي الْآخِرَةِ مِنَ الْخاسِرِينَ                      (سوره آل عمران/آيه٨٥)

و هر كس بخواهد غير از اسلام را به عنوان دين بپذيرد، از او قبول نمى‏شود و او در آخرت از زيانكاران است‏.

حالا ما سوال مي‌كنيم:

آيا اين اسلام واقعي، در مراجع عظام تقليد مذهب شيعه و اهل بيت (عليهم السلام) متبلور است يا در نزد ابو حنيفه، مالك، شافعي، احمد بن حنبل، اشعري، معتزلي، ماتريدي و ... است؟ هر كدام از اينها مي‌گويند ما اسلام راستين هستيم و غير از ما، ديگران دنباله‌ رو اسلام راستين نيستند. اين اسلامي كه ما بايد از آن تبعيت كنيم، در كداميك از اين مذاهب و فِرَق و گروه‌ها است؟

نكته جالب اينكه:

اگر چنانچه يك جوان شيعي بگويد: چون پدر و مادر من شيعه بودند، من مذهب شيعه را انتخاب كردم و تعبّد دارم و اگر يك جوان سني بگويد: چون پدر و مادر من سني بودند، من مذهب اهل‌سنت را انتخاب كردم، ما نبايد از ديگر فِرَق باطله گلايه داشته باشيم. قرآن اين منطق را مي‌كوبد و در برابر كفاري كه پيامبر اکرم (صلي الله عليه و آله و سلم) آنها را دعوت به حق و حق پرستي و توحيد مي‌كند، مي‌گويد:

إِنَّا وَجَدْنا آباءَنا عَلى‏ أُمَّةٍ وَ إِنَّا عَلى‏ آثارِهِمْ مُهْتَدُون‏                                                  (سوره زخرف/آيه٢٢)

لذا، با توجه به اين چند آيه، تحقيق از مذهب و حقانيت مذهب خويش يا ديگر مذهب اسلامي، به نظر ما يك امر لازم و ضروري است. انتخاب يك مذهب به صورت تقليدي، هيچ ارزشي ندارد.

در روايت از امام صادق (عليه السلام) آمده است:

آن كساني كه بر مبناي تقليد، عقائد خودشان را استوار مي‌كنند، وقتي وارد قبر مي‌شوند، سوال مي‌شوند كه خدا و دين و قبله و كتابت چيست و ساير مسائل اعتقادي را مي‌پرسند و سوال مي‌شود كه از كجا اين مسائل را مي‌گوئي؟ مي‌گويد كه پدر و مادرم اينگونه گفته‌اند و من هم همينگونه مي‌گويم.

در روايت است كه:

ملائكه از او نمي‌پذيرند و گرز آتشيني بر فرق او مي‌كوبند و تا قيام قيامت، قبر او مملو از آتش مي‌شود.

نظر علماي اهل‌سنت درباره تحقيق از ساير مذاهب اسلامي

از آقاي ابن‌تيميه - بزرگ تئورسين و نظريه‌پرداز وهابيت - نكاتي را عرض كنم كه شايد براي بينندگان عزيز ما، تازگي داشته باشد و تاكنون اين سخن را نشنيده باشند.

ايشان مي‌گويد:

انتقال الإنسان من قول إلى قول لأجل ما تبين له من الحق هو محمود فيه، بخلاف إصراره على قول لا حجة معه فيه.

اگر انسان، از گفتاري به گفتار ديگر منتقل شود، صحيح و پسنديده است، به خلاف كسي كه نسبت به عقائد و سخن خودش، تحجر و انجماد دارد.

مجموع فتاوى شيخ الإسلام ابن تيمية، ج٢٠، ص٢١٣

در همين كتاب، ج٢، ص٢٥٢ مي‌گويد:

فإن الإنسان لا يزال يطلب العلم و الايمان، فإذا تبين له من العلم ما كان خافيا عليه اتبعه و ليس هذا مذبذبا. بل هذا مهتد زاده الله هدى ... و أن يقصد الحق فيتبعه حيث وجده.

انسان بايد دنبال علم و حقيقت بگردد و آنچه كه از حقيقت براي او روشن شد، لازم و ضروري است كه از حق تبعيت كند، ... ، بايد حق را، هر كجا كه باشد، از آن تبعيت كند.

يكي از علماي بزرگ اهل‌سنت و وهابيت به نام شيخ سفر بن عبد الرحمن حوالي با صراحت مي‌گويد:

و خبر الإفتراق لا يمكن معه إختصار الفرق إلى سبعين و لا إلى سبع، فضلا عن واحدة. فالخير إذن كل الخير أن يبحث الانسان عن الحق و يعتقده و يدعو إليه و إن خالفته الدنيا كلها و إن يجتنب الضلال و يدعو إلى نبذه و لو داهنه أصحابه كلهم، هذا هو الذي سار عليه رسل الله و أمر به الله، فلا تصادموا سنة الله و تخالفوا منهج رسله.

با توجه به حديث نبي مکرم (صلي الله عليه و آله و سلم) كه فرمود: «أمت من به ٧٣ فرقه منشعب مي‌شوند و يك فرقه اهل نجات است و بقيه، گرفتار آتش خواهند شد»، امكان ندارد كه فرقه‌ها را به ٧٠ يا ٧ فرقه مختص كرد. تمام خير در اين است كه انسان، حق را جستجو كند و معتقد به آن شود و از آن تبعيت كند و به آن دعوت كند، اگر چه تمام مردم دنيا با او مخالفت كنند. بايد از گمراهي اجتناب كند و بايد با ضلالت و گمراهي مخالفت كند، حتي اگر نزديك‌ترين دوستانش از او برنجند.

مجلة الجامعة الإسلامية، العدد٦٢

* * * * * * *

آقاي اميري

آيا ائمه مذاهب ديگر، به مردم دستور داده‌اند كه از آنها پيروي و تقليد كنند؟

استاد حسيني قزويني

آنچه كه بنده در فتاواي اينها جستجو كرده‌ام، اين است كه هيچكدام از اينها صراحت ندارند بر اينكه كسي بايد از ما تقليد بكند؛ بلكه در آثار برخي از اينها آمده است كه صراحتا نهي كرده‌اند از هرگونه تقليد از خودشان.

ابن‌تيميه صراحت دارد:

فمن تعصب لواحد معين غير رسول الله صلي الله عليه و سلم سيري أن قوله هو الصواب الذي يجب اتباعه دون الأئمة المتأخرين فهو ضال جاهل، بل قد يكون كافرا يستتاب، فإن تاب و إلا قتل.

اگر كسي به غير از قول پيامبر اکرم (صلي الله عليه و آله و سلم) - كه بايد به او تعصب داشته باشد -  تعصب بورزد و تصور كند كه قول او درست است و بايد از او تبعيت كرد، او گمراه و نادان است و او كافر است و بايد توبه داده شود و اگر توبه نكرد‌، بايد او را كشت.

مجموع فتاوى شيخ الإسلام ابن تيمية، ج٢٢، ص٢٤٨

آقاي سليمان بن عبد الوهاب - برادر محمد بن عبد الوهاب، مؤسس حكومت وهابيت - شبيه همين تعبير را در كتاب الصواعق الإلهية، ص٦ دارد.

آقاي شوكاني - كه مورد عنايت آقايان وهابيت است - شبيه اين تعبير را نقل مي‌کند و مي‌گويد:

و لو فرضنا - و العياذ بالله - أن عالما من علماء الإسلام يجعل قوله كقول الله تعالى أو قول رسول الله صلي الله عليه و سلم، لكان كافرا مرتدا، فضلا عن أن يجعل قوله أقدم من قول الله و رسوله.

اگر كسي از علماء اسلام، گفتار خودش را مانند گفتار خداوند يا رسول اکرم (صلي الله عليه و سلم) تلقي كند، كافر و مرتد است، تا چه رسد به اينكه سخن خودش را برتر از سخن خداوند و رسولش قرار دهد.

القول المفيد في أدلة الإجتهاد و التقليد للشوكاني، ص٢٥

آقاي صلاح الدين مقبول سلفي، در مقدمۀ كتاب تحفة الأنام دارد، مي‌گويد:

فإذا كان رفع أصواتهم فوق صوته سببا لحبوط أعمالهم، فكيف تقديم آرائهم و عقولهم و أذواقهم و سياستهم و معارفهم على ما جاء به و رفعها عليه؟!

وقتي كسي سخنش را بالاتر و بلندتر از سخن پيامبر اکرم (صلي الله عليه و آله و سلم) قرار بدهد، اعمال او حبط مي‌شود و از بين مي‌رود، پس چگونه است كسي كه گفتار و نظر و ... خودش را بر سخنان پيامبر اکرم (صلي الله عليه و آله و سلم) مقدم بدارد.

تقديمه لكتاب تحفة الأنام في العمل بحديث النبي، ص١٠

لذا، همگي بر اين عقيده هستند كه تقليد از ائمه مذاهب اربعه و ديگر بزرگان، جائز نيست. فقط آنچه كه مي‌شود تقليد كرد، سخن نبي مکرم (صلي الله عليه و آله و سلم) است.