پيام قرآن - مكارم شيرازى، ناصر - الصفحة ٤٢٢ - رحمت واسعه الهى در احاديث اسلامى

آميخته با نوعى مذمّت مى‌دانند، لذا مى‌گويند: هرگاه اين واژه در مورد خداوند به كار رود معناى مجازى دارد ولى عموميت مفهوم مكر آنچنان كه از بسيارى از مفسّران و اهل لغت استفاده مى‌شود صحيح‌تر به نظر مى‌رسد.

به هر حال توصيف خداوند به خير الماكرين يا به خاطر آن است كه قدرت او بر تدبير و چاره‌جوئى از همه بيشتر است و يا اين‌كه مكر ديگران ممكن است از نوع خوب و بد باشد، ولى در مورد خداوند هميشه از نوع ممدوح است.

زبيدى در شرح قاموس چند معناى براى مكر، هنگامى كه به خدا نسبت داده مى‌شود ذكر كرده، از آن جمله نازل كردن بلا بر دشمنان، نه بر دوستان، و ديگر مجازات استدراجى يعنى بخشيدن نعمت در مقابل كارهاى بد تا آنجا كه شخص خيال كند صاحب طاعات مقبولى است- سپس او را مجازات نمايد- و سوم جزا دادن بندگان در برابر اعمالشان. [١]

به هر حال تدبير و چاره‌جوئى صحيح آن است كه شخص عالم به عواقب امور و حقايق اشياء و آينده و گذشته باشد، و اضافه بر اين هرگونه قدرت بر انجام تدبيرهاى خود داشته باشد، و چون اين دو وصف علم و قدرت نامحدود مخصوص خدا است او به عنوان «خير الماكرين» توصيف شده است.

جالب اين‌كه توصيف خداوند به «خَيْرُ الْماكِريْنَ» تنها دوبار در قرآن مجيد آمده يكى درد داستان هجرت است كه مهمترين فصل زندگى پيغمبر اكرم صلى الله عليه و آله مى‌باشد، قرآن مى‌فرمايد: « (به خاطر بياور) هنگامى را كه كافران براى تو نقشه‌

[١]. تاج العروس فى شرح القاموس ماده «مكر».