پيام قرآن - مكارم شيرازى، ناصر - الصفحة ٧٠ - كليدهاى غيب نزد او است

در آسمان‌ها و زمين است‌ [١] ولى تفسير اول مناسب‌تر به نظر مى‌رسد.

در اين‌كه جمله‌ يَعْلَمُ ما تَكْسِبُونَ‌ (آنچه را كسب مى‌كنيد مى‌داند) اشاره به چيست؟ بعضى از مفسّران گفته‌اند: تأكيدى است بر آگاهى خداوند از سر و جهر (پنهان و آشكار) [٢] و به تعبير ديگر نيّات قلبى و اعمال ظاهرى، و بعضى ديگر گفته‌اند اشاره به حالات و صفات روحى و معنوى است كه انسان با اعمال خود كسب مى‌كند، و بنابراين مفهوم تازه‌اى غير از سرّ و جهر در بر دارد. [٣]

بعضى نيز گفته‌اند «سِرّ» اشاره به نيّات و «جَهْر» اشاره به حالات و «ما تَكْسِبُونَ» اشاره به اعمال است. [٤]

اين تفسيرهاى سه‌گانه همه مناسب است ولى با توجه به موارد استعمال ماده كسب در قرآن مجيد تفسير سوم مناسب‌تر به نظر مى‌رسد.

كليدهاى غيب نزد او است‌

در چهارمين آيه وسعت بى‌پايان علم خداوند با تعبيرات لطيف ديگرى با ذكر جزئيات بيان شده است، نخست مى‌فرمايد: «كليدهاى غيب، تنها نزد اوست؛ و جز او، كسى آنها را نمى داند»: وَ عِنْدَهُ مَفاتِحُ الْغَيْبِ لا يَعْلَمُها الَّا هُوَ. [٥]

[١]. تفسير المنار، و مراغى، ذيل آيه مورد بحث.

[٢]. روح‌المعانى، ج ٧، صفحه ٧٩.

[٣]. تفسيرالميزان، جلد ٧، صفحه ٩.

[٤]. مجمع‌البيان، جلد ٤، صفحه ٢٧٤.

[٥]. مفاتح به طورى كه گروهى از مفسّران گفته‌اند مى‌تواند جمع مَفْتَح (بر وزن مكتب) به معناى خزانه و مخزن بوده باشد، يا جمع «مِفْتَح» (بر وزن منبر) به معنا كليد، و در آيه فوق هر دو معناى قابل قبول است، و هر كدام لطفى مخصوص خود دارد، ولى از بعضى از منابع لغت به دست مى‌آيد كه معناى دوم صحيح‌تر است.