پيام قرآن - مكارم شيرازى، ناصر - الصفحة ٦٩ - از نهان و آشكار با خبر است

است.

وگرنه مسلّم است نه قلب مركز احساسات روحى است، و نه سينه، و نه حتّى مغز، همه اين امور مربوط به روح انسان است كه در ماوراى اين اعضاء قرار گرفته و لذا گفته‌اند: قلب گاه به معناى عقل است. [١]

از نهان و آشكار با خبر است‌

سومين آيه، علاوه بر آنچه در آيات قبل آمده، مسأله آگاهى خداوند را نسبت به اعمال انسانى بالخصوص مطرح مى‌كند، مى‌فرمايد: «در آسمانها و زمين؛ خداوند يگانه اوست، پنهان و آشكار شما را مى داند؛ و از آنچه (انجام مى دهيد و) به دست مى آوريد، باخبر است»: وَ هُوَ اللَّهُ فِى السَّمواتِ وَ فِى الْارْضِ يَعْلَمُ سِرَّكُمْ وَ جَهْرَكُمْ وَ يَعْلَمُ ما تَكْسِبُوْنَ‌.

در جمله اول حضور خداوند در تمام جان هستى بيان شده، و در جمله دوم آگاهى او را از نيّات پنهان و آشكار انسان خبر مى‌دهد، و در جمله سوم از آگاهى او نسبت به اعمال بشر، و در مجموع هشدارى است به همه انسان‌ها.

بديهى است منظور از حضور خداوند در آسمان‌ها و زمين حضور مكانى نيست، چرا كه او جسم نيست تا مكان داشته باشد، حضور او به معناى احاطه وجوديه است، او به همه چيز احاطه دارد، و همه اشياءِ نزد او حاضرند.

اين احتمال نيز داده شده كه منظور معروفيت خداوند به اين وصف و اين نام‌

[١]. براى توضيح بيشتر به تفسير نمونه، جلد اول، ذيل آيه ٧ سوره بقره مراجعه نمائيد.