پيام قرآن - مكارم شيرازى، ناصر - الصفحة ٤٥٥ - عدل الهى

مى‌رود و تقريباً مفهومى معادل يكديگر دارند، ولى گاه در برابر هم واقع مى‌شوند، مانند حديث معروفى كه شيعه و اهل سنّت از پيغمبر اكرم صلى الله عليه و آله نقل كرده‌اند كه فرمود: «لَوْ لَمْ يَبْقَ مِنَ الدُّنْيا الّا يَوْمٌ واحِدٌ لَطَوَّلَ اللَّهُ ذلِكَ الْيَوْمَ حَتّى يَخْرُجَ رَجُلٌ مِنْ وُلْدى فَيَمْلأُها عَدْلًا و قِسْطاً كَما مُلِئَتْ جَوْراً وَ ظُلْماً»: «اگر از عمر جهان جز يك روز باقى نماند، خداوند آن روز را طولانى مى‌كند تا مردى از فرزندان من، قيام نمايد، و زمين را از عدل و داد پر كند آن گونه كه از ظلم و جور پر شده باشد». [١]

در اين روايت و مانند آن «عدل» و «قسط» در برابر هم قرار گرفته همان‌گونه كه «جور» و «ظلم» در برابر يكديگر است.

در اين‌كه ميان اين دو چه تفاوتى است؟ ممكن است چنين گفته شود: قسط همان‌گونه كه در تفسير مفهوم لغوى آن گفتيم به معناى تقسيم عادلانه است و نقطه مقابل آن تبعيض است، بنابراين قسط آن است كه حق هركس به او برسد و به ديگرى داده نشود.

ولى عدالت در مقابل جور و تجاوز به حقوق ديگران است، به اين صورت كه فردى حق ديگرى را غضب كرده و براى خود بردارد، و مى‌دانيم عدالت كامل در جامعه انسانى آن زمان برقرار مى‌شود كه نه كسى تجاوز به حقوق ديگرى كند، و نه حق كسى را به ديگرى دهد.

[١]. منتخب الاثر، صفحه ٢٤٧- در اين كتاب ١٢٣ حديث به اين مضمون (با تفاوت‌هاى مختصرى نقل شده) در كتاب نورالابصار نوشته محمّد شبلنجى نيز همين مضمون در روايات متعدّدى آمده است صفحه ١٨٧- ١٨٩.