پيام قرآن - مكارم شيرازى، ناصر - الصفحة ٢١١ - ازليّت و ابديّت خداوند

اين جمله در حقيقت به منزله دليل براى حكم سابق است، چرا كه موجودات فانى و ناپايدار شايسته الوهيت و عبوديت نيستند، تنها وجودى شايسته اين معنا است كه همواره باقى و برقرار است.

كراراً گفته‌ايم «وجه» از نظر لغت به معناى صورت است امّا در مواردى نيز به معناى ذات به كار مى‌رود (مانند آيه مورد بحث) و اين‌كه بعضى «وجه» را به معناى دين يا عمل صالح و مانند آن تفسير كرده‌اند دليلى ندارد مگر اين‌كه بازگشت به ذات پاك خداوند و رابطه آن با او كند.

به هر حال، آيه دليل روشنى است بر ابديّت ذات پاك پروردگار و مى‌دانيم ابديّت از ازليّت جدا نيست.

موجودات ديگر اعم از اموال، ثروت‌ها و مقام‌ها و زمين و آسمان همه در زمره ممكنات‌اند، نه تنها سرانجام فانى و نابود مى‌شوند، بلكه هم اكنون نيز فانى و هالك‌اند، چون در ذات خود چيزى ندارند، و اگر به ذات پاك خدا متكى نباشند و لحظه به لحظه فيض وجود از او نگيرند محو و نابود مى‌شوند.

البتّه فنا در اينجا ظاهراً به معناى مرگ موجودات زنده يا به معناى متلاشى شدن موجودات ديگر است، بنابراين تضادى با آياتى كه مى‌گويد: خاك‌هاى انسان باقى مى‌ماند و در قيامت انسان حيات خود را از همان‌ها شروع مى‌كند، و يا اجزاء زمين و كوه‌ها بعد از متلاشى شدن باقى مى‌مانند و عالمى نوين مى‌سازند، ندارد.

در اينجا سؤالى مطرح است و آن اين‌كه: از آيات قرآن بر مى‌آيد كه بهشت و