پيام قرآن - مكارم شيرازى، ناصر - الصفحة ٢١٢ - ازليّت و ابديّت خداوند

دوزخ هر دو موجود و آماده‌اند، در مورد بهشت مى‌خوانيم: اعِدَّتْ لِلْمُتَّقْينَ‌ [١] و در مورد دوزخ‌ اعِدَّتْ لِلكافِرينَ‌ [٢] آى اينها نيز سرانجام فانى مى‌شوند؟

در پاسخ گفته‌اند كه عموميت آيه فوق منافات با استثناء موارد خاص آن هم به اراده خداوند ندارد. [٣]

به علاوه همان‌گونه كه گفتيم وجودات امكانيه در حال وجودشان نيز فانى‌اند و اگر بقائى دارند به بقاء اللَّه است (دقّت كنيد)

از مجموع آنچه گفته شد روشن مى‌شود كه قرآن مسأله ازليّت و ابديّت وجود خداوند را با كمال وضوح بيان كرده است هرچند واژه ازل و ابد را به كار نبرده، ولى تعبيراتى مانند واژه «اوّل» و «آخر» و «باقى» و عدم فنا و هلاك را به كار برده كه بيانگر مفهوم ازليّت و ابديّت است.

جالب اين‌كه: بعضى گفته‌اند ازل از جمله لايزال گرفته شده كه ريشه اصلى آن زوال به معناى دگرگونى و تغيير است، و شايد به همين دليل در آيات قرآن از آن استفاده نشده، بلكه به جاى آن «اوَّلْ» ذكر شده است كه مفهوم روشن‌تر و خالص‌ترى دارد.

«ابد» نيز در لغت به معناى مدت زمان طولانى است، و مفهوم واژه «آخر» را نمى رساند، بنابراين آنچه در مورد خداوند در قرآن ذكر شده (اول و آخر و باقى‌

[١]. سوره آل‌عمران، آيه ١٣٣.

[٢]. سوره آل‌عمران، آيه ١٣١.

[٣]. تفسير فخر رازى، جلد ٢٥، صفحه ٢٤.