ادوار فقه ( فارسي ) - شهابی، محمود - الصفحة ٩٤ - ٧ - اوضاع عمومي در عهد دوم ١ - لزوم اطّلاع بر اوضاع عمومي براي فهم چگونگي ادوار فقه ٢ - حقيقت &#١٧١ حكومت مردم بر مردم &#١٨٧ در اسلام است ٣ - انطباق دو عصر از عهد دوم بر تمام زمان امويان و اوائل عباسيان

اسلام را از همه روى تحوّلى عظيم پيش آمده از همه مهمتر اين كه خلافت كه به مفهومى عالى و شريف و مقدس در اذهان جاى گرفته بوده و با معنى عبوديّت الهى و عبادت و پرهيزكارى و صفا و وفا و درستى و يك رنگى و ورع و زهد و ايمان و صداقت و اخلاص و فداكارى و خدمتگزارى در راه تهذيب اخلاق و تحكيم اساس اجتماع و آزادگى و آزادمنشى و آزادىخواهى حقيقى و مساوات جويى دينى و كوشش در راه آرامش و آسايش دين داران همراه و توأم شده مفهومى ديگر يافته و براى اغراضى ديگر به كار رفته و سيمايى از نو به خود گرفته و قيافه اش دگرگون گشته است پس حقيقت ولايت و امامت دينى چهره اش عوض شده و رياست و سلطنت دنيوى ، كه جاه طلبى و هوى - پرستى و دنيا دوستى و مكَّارى و حيله بازى و نيرنگ سازى و فريبكارى و دو رويى و نفاق و سياست و تظاهر و ديگر صفات ناستوده و زشت از قبيل اينها ، كه همه از توابع خود خواهى و خود بينى و دنيا طلبى و بالجمله ، سست ايمانى مىباشد ، جايگزين آن معانى عاليه و صفات پسنديدهء راقيه گرديده و حقيقت كلام معجز نظام پيغمبر اسلام صلَّى الله عليه و آله بظهور رسيده است :
جلال الدين سيوطى [١] در كتاب « تاريخ الخلفاء » از پيغمبر ( ص ) چنين حديث كرده است :
« الخلافة ثلاثون عاما ثمّ يكون بعد ذلك ، الملك » باز همو در همان كتاب حديثى ديگر از پيغمبر صلَّى الله عليه و سلَّم بدين عبارت آورده است :

[١] عبد الرحمن بن ابى بكر بن محمد شافعى از افاضل علماء و مؤلف كتب بسيار در علوم متنوع است . از جمله تأليفات اوست كتاب « الاتقان » و كتاب « الاشياء و النظائر » و كتاب « الاقتراح فى علم اصول النحو » كه آن را به اسلوب « اصول الفقه » تدوين كرده است . سيوطى به سال نهصد و ده ( ٩١٠ ) وفات يافته است . سيوط ( بر وزن هبوط ) و هم اسيوط ( بر وزن اسبوع ) شهرى است در مصر .