ادوار فقه ( فارسي ) - شهابی، محمود - الصفحة ٨٠٨ - ٢٠ - طبقات أصحاب مذاهب ياد شده أصحاب أبو حنيفه ( ٧ طبقه ) ١ - از طبقه يكم قاضي أبو يوسف ، شيباني و زُفَر

حسن صاحب ابو حنيفه ، در حالى كه جوانى نورس بود ، بر او در آمد و پرسيد چه مىگويى در اين مسأله كه شخصى جنب آب نمىيابد جز در مسجد ؟ مالك گفت : جنب نبايد به مسجد درآيد . محمد گفت : پس او را در حالى كه هنگام نماز در رسيده و آب را هم مىبيند چه بايد كرد ؟ مالك دوباره و سه باره تكرار كرد و گفت : نبايد به مسجد درآيد چون اين سؤال و جواب بسيار شد مالك او را گفت : تو در اين باره چه مىگويى ؟
شيبانى گفت : بايد تيمّم كند و به مسجد درآيد و آب بر گيرد و بيرون رود و غسل كند و نماز بگزارد . مالك پرسيد : تو اهل كجايى ؟ شيبانى گفت : اهل اينجا و به زمين اشاره كرد . مالك گفت : در مدينه كسى نيست كه من او را نشناسم . شيبانى گفت :
چه بسيارند كسانى كه تو آنان را نمىشناسى و از جا برخاست . حاضران ، مالك را گفتند اين محمد بن حسن صاحب بو حنيفه بود . مالك با شگفتى گفت : محمد بن حسن چه گونه دروغ مىگويد از اهل مدينه است ؟ گفتند : او نگفت اهل مدينه است بلكه به زمين اشاره كرد . مالك گفت : اين كار او بر من گرانتر و سختتر است از آن سؤال و جواب .
محمد بن حسن علاوه بر مراتب فقهى كه به گفتهء حسن بن داود بيست و هفت هزار مسأله در حلال و حرام استخراج كرده و از اين رو مايهء افتخار مردم كوفه شده مردى سخنور و بسيار فصيح بوده است .
خطيب ، به اسناد ، از شافعى نقل كرده كه مىگفته است :
« ما رأيت سمينا اخفّ روحا من محمد بن الحسن ، و ما رأيت افصح منه كنت اذا رايته يقرأ كأنّ القرآن نزل بلغته » و هم خطيب به اسناد از حسن بن داود آورده كه اين مضمون را گفته است :
« اهل بصره به چهار كتاب ، افتخار مىكنند : كتاب البيان و التبيين تأليف جاحظ و كتاب الحيوان تأليف همو و كتاب سيبويه و كتاب « العين » تأليف خليل و ما افتخار مىكنيم به بيست و هفت هزار مسأله در حلال و حرام كه آنها را مردى از اهل كوفه به نام محمد بن حسن با قياسات عقلى استخراج كرده و چنانست كه مردم را جهل به آنها