ادوار فقه ( فارسي ) - شهابی، محمود - الصفحة ٦٦١ - ٨ - نخستين كسي كه چهار درس از چهار مذهب را در يك مدرسه دستور داده است

خليفهء فاطمى ، الحافظ لدين الله را از كار ممنوع ساخت و به زندانش انداخت و مذهب اماميّه را اعلان داشت چهار قاضى معيّن كرد دو قاضى شيعه يكى امامى و ديگر اسماعيلى و دو قاضى سنّى يكى مالكى و ديگر شافعى . پس هر قاضى بمذهب خويش فتوى و حكم مىداد و بموجب آن مواريث را تقسيم مىكرد . و هنگامى كه ابو على در گذشت كار به گذشتهء خود برگشت و مذهب اسماعيلى فرمانروا شد و به جاى خويش نشست .
به نظر ما چشم پوشى فاطميان از مذهب حنفى و عقب زدن آن جهتى نداشته جز اين كه اين مذهب در دولت عبّاسيان ، كه در شرق دشمن و رقيب ايشان مىبودند ، مذهبى رسمى و رايج مىبوده است .
اين وضع باقى بود تا دولت ايّوبى در مصر به پا خاست و سلاطين آن شافعى - مذهب بودند پس پيروى آن مذهب را فرمان دادند و مدارس براى فقيهان شافعى ، و مالكى ايجاد كردند .
نور الدّين شهيد ، حنفى مذهب بود و مذهب خود را در بلاد شام نشر داد و از آنجا حنفيّه در مصر زياد شد و گروهى از مردم بلاد مشرق به آن جا رو آوردند .
صلاح الدين ايّوبى ، مدرسهء سيوفيّه را در قاهره براى حنفيّه بنا نهاد و پيوسته مذهب حنفى انتشار و نيرو مىيافت و از آن زمان آمدن فقيهان حنفى بمصر و شام رو به فزونى گذاشت ليكن قوت و كثرت اين مذهب در مصر از اواخر اين دولت مىبود [١] و نخستين كسى كه براى مذاهب چهار گانه در يك مدرسه چهار درس ترتيب داد صالح ، نجم الدين ايّوب بود ( در سال ششصد و چهل و يك - ٦٤١ - در مدرسهء صالحيهء قاهره ) [٢] پس از آن از اين گونه مدارس در دولتهاى تركيّه و چركسيّه زياد شد و در دولت نخست ( تركيّه ) قضاة از هر چهار مذهب مىبود پس حنفيّه ، كه در تمام مدت فاطميان از كار قضاء بر كنار بودند و در مدت دولت ايّوبيان از ايشان و از مالكيان

[١] « مقريزى » .
[٢] « مقريزى و تحفة الاحباب » سخاوى ( مؤلف )