ادوار فقه ( فارسي ) - شهابی، محمود - الصفحة ٦٥٠ - ٣ - بيبرس در مصر شغل قضا را محصور بر قضاة چهار مذهب مشهور ساخته و از آن زمان اركان چهارگانه خانه كعبه هم به اين چهار مذهب اختصاص يافته است

< شعر > خدّك و الأشعرىّ حنّفنى و كان من احمد المذاهب لي حسنك ما زال شافعى ابدا يا مالكى كيف صرت معتزلى » < / شعر > سخنان صاحب روضات در اين زمينه پايان يافت ، از بعضى از كتب دانشمندان اهل تسنّن نيز اين معنى كه حصر مذاهب در چهار مذهب در زمان ملك ظاهر ، بيبرس ، رخ داده استظهار مىشود ليكن اين معنى و ظهور را نبايد بطور اطلاق توهّم كرد چه اوّلا كار بيبرس ، حصر قضاة در چهار مذهب بوده نه حصر مذاهب و بسيار روشن است كه اين چهار مذهب در زمان بيبرس موجود و معين و مشخص و محصور بوده و او براى رفع تنازع پيروان اين مذاهب با هم ، كار قضا را بهر چهار داده نه براى رفع اختلاف ميان آن چهار مذهب با مذاهب ديگر ( كه شايد در آن هنگام مذهبى ديگر نبوده يا اگر بوده قدرت منازعت و مخالفت نمىداشته ) و ثانيا عمل بيبرس به منطقهء نفوذ و سلطنت او ( مصر و توابع آن ) مخصوص مىبوده و نمىتوانسته است در عالم اسلام و همهء بلاد و ممالك آن تأثير داشته باشد پس قاعدة اين كار به فرمان خليفهء اسلام و در همان قرن چهارم بايد اتفاق افتاده باشد و الله العالم .
اكنون كه دانسته شد مذاهب فقهى در ميان اهل سنّت و جماعت زياد بوده و در همان قرون اوّليّهء اسلامى بسيارى از آنها رواجى زياد نداشته و آنها هم كه شهرت يافته و پيروانى زياد پيدا كرده باقى نمانده تا اين كه به فرمان خليفهء عباسى جلوگيرى تشتّت آراء علماء و اختلاف مردم را ، بر چهار مذهب مشهور ، مقصور و محصور گشته يا اين كه خود به خود اين مذاهب چهارگانه بر ديگر مذاهب و آراء چيره گشته و آنها را هوى داران و مروّجان و حاميانى از علماء پيدا شده و در نتيجه كسانى زياد از آنها پيروى كرده و تا اين زمان باقى مانده است [١] .

[١] در اين باره در « نظرة تاريخية » كه هم اكنون ترجمه اش آورده خواهد شد اشاراتى به اين مطلب ديده مىشود .