ادوار فقه ( فارسي ) - شهابی، محمود - الصفحة ٦٤٦ - ٢ - ضحّاك تفسيري كبير و تفسيري صغير داشته است

فصل دوم تفقّه در خصوص مذاهب چهارگانهء معروف چنان كه در مقدمه ياد آور شده‌ام منظور اصلى از تسويد اين اوراق روشن ساختن وضع فقه و ادوار و تحوّلات آن است در خصوص مذهب شيعهء دوازده امامى و بحث تفصيلى از چگونگى تحوّل و ادوار آن در ديگر مذاهب شيعه ( مانند مذهب زيدى و اسماعيلى مثلا ) و يا در مذاهب اهل تسنّن منظور اصلى نيست . بعلاوه نسبت به برخى از آن مذاهب كتب فقهى متنوّع و متكثّر آنها در دسترس نيست و نسبت به همه يا بيشتر از آنها از همان قرون اوليّه ، باب اجتهاد مطلق را عملا بلكه رسما ، كم يا بيش انسداد به همرسيده و تفقّه آزاد به چند تن از پيشوايان انحصار يافته است و تحوّلى در كيفيّت تفقّه پس از ايشان بوجود نيامده و فقيهان پيرو ايشان بر اجتهاد پيشوايان پيشين واقف و متوقّف گشته‌اند بويژه كه بسيارى از مذاهب فقهى را ، چه از صحابه ، و چه از تابعان ، و چه از اتباع تابعان ، كتابى در ميان نبوده و پيروانى بوجود نيامده يا اگر چنين بوده از ميان رفته و اندراس يافته و اكنون در دسترس نيست .
بهر حال چنان كه در مقدمه گفته شد در اين مجلد از « ادوار فقه » لازم است در بارهء مذاهب فقهى چهارگانهء اهل سنت كه تا اين زمان بر جا مانده و هر يك را پيروان و هوى دارانى بسيار ، بيش و كم ، هست بحثى مختصر طرح گردد . و اين بحث را چنان كه پيش از اين ياد آورى شده به استفاده از كتاب « نظرة تاريخيّة » تيمور پاشا ، كه با اختصار ، جامع است اختصاص مىدهم و آن را در اينجا از تازى به پارسى برمىگردانم و مىآورم .