ادوار فقه ( فارسي ) - شهابی، محمود - الصفحة ٤٤٨ - ٩ - نخستين جامع قرآن در يمن

- ٣ - عطاء عطاء بن مركبود ( ؟ ) در كتب رجال شيعه و سنّى چند كس به نام عطاء ياد و عنوان شده ليكن هيچ كدام از ايشان با اين عطاء ، كه فقط در « طبقات الفقهاء » ابو اسحاق عنوان وى را ديده‌ام ( و در طبرى هم بنقل قاموس الرجال عطاء بن مركبود يكى از دو جمع كننده قرآن در صنعاء يمن بوده چنان كه هم اكنون در ترجمهء وهب بن منبه نقل شد ) و در آنجا هم نام پدرش درست ضبط نشده [١] ، مطابقت ندارد . بهر جهت ابو اسحاق در بارهء اين عطاء چنين آورده است :
« . . الَّذين وجّههم كسرى مع سيف بن ذى يزن . و كان اوّل من جمع القرآن » .
شايد اوّل عبارت ابو اسحاق كه فعلا در كتاب چاپى ، كه در دسترس هست ، سفيد است چنين بوده « كان من ابناء الفرس الَّذين . . الخ » چنان كه شايد منظور از جملهء « و كان اوّل من جمع القرآن » كه در عبارت ابو اسحاق است اين باشد كه عطاء نخستين كسى باشد كه در « يمن » به جمع قرآن پرداخته ( چنان كه در مضمون منقول از طبرى كه وهب بن منبه و عطاء نخستين كسانى بوده‌اند كه در صنعاء يمن ، قرآن را جمع كرده‌اند تصريح به اين مطلب شده ) ليكن اين معنى هم درست نيست ، مگر مراد از « جمع » معنى خاصّى باشد ، چه قرآن مجيد را غير از آن جمعى كه در مدينه و به كيفيت مخصوص به عمل آمده و « صحف » تبديل به « مصحف » گرديده جمعى ديگر و در

[١] ممقانى در جلد سيم تنقيح المقال ( حرف ميم ) چنين آورده است « مركبود : عد من الصحابة و هو من ابناء الفرس بصنعاء ، اسلم فى حياة النبي ( ص ) و لم اتحقق حاله »