ادوار فقه ( فارسي ) - شهابی، محمود - الصفحة ٣٢٤ - ١١ - فقاهت و فقيهان مشهور اسلامي در عصر اول از عهد دوم ( تابعيان ) ١ - توجيه از ميان رفتن مركز بودن مدينه براي فقاهت و تفرقه آن در سائر بلاد اسلامي

كه برخى از آنها براى بسط استفادهء ناظران اين اوراق در اين موضع ، مورد اشاره قرار مىگيرد . باشد كه دانايان را تذكره و غافلان را تبصره گردد .
از جملهء آن فوائد است :
١ - اطلاع بر فكر و نظر آن مشاهير در باب عمل به « رأى » يا منع از آن .
٢ - دانستن حالات زهد و دورى جستن آنان از دستگاه حكومت يا تقرّب و نزديك شدن به آن دستگاه .
٣ - وقوف بر اقوال و افعال آنان كه شايستهء اتّباع و اكتساب يا بايستهء احتراز و اجتناب است .
٤ - توجّه به اين كه از آن عهد و در آن دوره ، به سنّت و حاكى از آن ( احاديث و روايات ) توجّه شده و حفظ أسناد و معرفت رجال ناقل خبر و راوى حديث و جرح و تعديل ايشان مورد عنايت و دقّت بوده است .
٥ - بر خوردن به احاديثى مستند و منقول از ايشان كه گاهى در كتب فقهى در بابى مناسب يا مخصوص به آن باب آورده نشده و مورد توجّه نگرديده و تصادف را در طىّ شرح حال و ترجمهء يكى از آن بزرگان مشهور ، به اسناد صحيح از او نقل و آورده شده است .
فى المثل مانند حديث « مسح پا » كه از خليفهء سيم ، عثمان ، ( رض ) در بيان كيفيت وضوء پيغمبر ( ص ) حديث شده [١] و مانند « جمع ميان ظهر و عصر و مغرب و عشاء در سفر و در حضر » كه به اسناد از سفيان ثورى چند حديث آورده شده كه پيغمبر ( ص ) در حضر و سفر نماز ظهر و عصر و هم نماز مغرب و عشاء را بطور « جمع » خوانده است [٢] .

[١] چنان كه در ترجمهء مسلم بن يسار ( از فقيهان تابعى بصره ) گفته خواهد شد اين حديث را از مسانيد مسلمه شمرده‌اند .
[٢] در ترجمهء سفيان ثورى اين احاديث آورده خواهد شد .