ادوار فقه ( فارسي ) - شهابی، محمود - الصفحة ٢١٨ - ٧ - اوضاع عمومي در عهد دوم ١ - لزوم اطّلاع بر اوضاع عمومي براي فهم چگونگي ادوار فقه ٢ - حقيقت &#١٧١ حكومت مردم بر مردم &#١٨٧ در اسلام است ٣ - انطباق دو عصر از عهد دوم بر تمام زمان امويان و اوائل عباسيان

اوليّات معاويه و آخر كار او شيخ كمال الدّين دميرى در كتاب « حياة الحيوان » ( جزء اول ) در بارهء معاويه اين مضمون را آورده است :
« معاويه نخستين كسى است كه « مقصوره » اتّخاذ كرده ( منظورش مقصورهء مسجد است كه پس از شب ١٩ ماه رمضان كه معاويه ضربت خورده و كارگر نشده دستور داده در مسجدش مقصوره ساخته‌اند كه از جماعت جدا باشد ) و او نخستين كسى است كه پاسبان و دربان و حاجب داشته و نخستين كسى است كه صاحب شرطه با حربه جلو او حركت مىكرده و نخستين كسى است ( يعنى از فرمانروايان اسلامى ) كه در خوردن و نوشيدن و پوشيدن از راه خوشگذرانى و دل خواهى رفته است [١] » و همو در همان كتاب اين مضمون را آورده است :
« چون معاويه را كار به آخر رسيد و هنگام وفاتش درآمد نزديكان خاندان را بخواند و چون فراهم شدند گفت :
« آيا شما اهل و تبار من نيستيد ؟

[١] سيوطى هم در تاريخ الخلفاء ( صفحه ٢٠٠ ) چند فقره از « اوليات » معاويه را از گفتهء شعبى و زبيرى و عسكرى و زبير بن به كار نقل كرده از جمله اين كه نخستين كسى بود كه بواسطه بزرگى شكم و فربهى زياد خطبه را نشسته خوانده و نخستين كسى است كه براى خدمت خاص خود ( حرمسرا ) خصيان را اتخاذ كرده و از جمله اين كه در بيعت براى يزيد بيعت كنندگان را سوگند داده است .