ادوار فقه ( فارسي ) - شهابی، محمود - الصفحة ٢٠٣ - ٧ - اوضاع عمومي در عهد دوم ١ - لزوم اطّلاع بر اوضاع عمومي براي فهم چگونگي ادوار فقه ٢ - حقيقت &#١٧١ حكومت مردم بر مردم &#١٨٧ در اسلام است ٣ - انطباق دو عصر از عهد دوم بر تمام زمان امويان و اوائل عباسيان

« و زعم الواقدي : انّ داود بن حيّان حدّثه عن . . قال : اقام بسر بن ابى ارطاة بالمدينة شهرا يستعرض النّاس ليس احد ممّن يقال : هذا اعان على عثمان الَّا قتله . . قال : وجد قوما من بنى كعب و غلمانهم على بئر لهم فالقاهم فى البئر ! » سفّاكى و هتّاكى و بىباكى و خونريزى بسر بن ارطاة نماينده و نمونهء باطنى معاويه ، از آن مشهورتر است كه از اين بيش در باره اش ، آن هم در اين اوراق ، اطاله سخن لازم افتد .
زياد بن ابيه عامل ديگر معاويه هم وقتى از جانب وى ولايت ايالت خراسان يافت و به بصره وارد شد خطبه « بتراء » [١] خود را القاء كرد و خود و طرز حكومت خود را به مردم شناساند از جمله در آن خطبه گفت :
« و انّي لأقسم با لله لآخذنّ الوليّ بالوليّ . . و المقيم بالظَّاعن و المقبل بالمدبر و الصحاح منكم بالسّقيم ! حتّى يلقى الرّجل منكم اخاه فيقول :
انج سعد ، فقد هلك سعيد ! . .
طبرى در بارهء زياد چنين نوشته است ( جزء چهارم صفحه ١٦٧ ) :

[١] چون در آغاز اين خطبه ، حمد الهى به جا نياورده خطبه بدين نام مشهور شده است .