ادوار فقه ( فارسي ) - شهابی، محمود - الصفحة ١٩٨ - ٧ - اوضاع عمومي در عهد دوم ١ - لزوم اطّلاع بر اوضاع عمومي براي فهم چگونگي ادوار فقه ٢ - حقيقت &#١٧١ حكومت مردم بر مردم &#١٨٧ در اسلام است ٣ - انطباق دو عصر از عهد دوم بر تمام زمان امويان و اوائل عباسيان

عقائد در بارهء معاويه هنگامى كه جنگ صفّين در ميان مىبود معاويه به وسائل مختلف دست مىزد تا ياران على ( ع ) را از پيرامن وى پراكنده سازد از اين رو گاهى به ايشان نامه مىنوشت و از راه تطميع و تهديد با ايشان سخن مىراند از جمله به قيس بن سعد بن عباده ، كه در زمان پيغمبر ( ص ) باصطلاح زمان ما به منزلهء پيشكار [١] آن حضرت مىبود نامه‌اى نوشت و او را به مفارقت على ( ع ) و مرافقت خود خواند و به تطميعش پرداخت . قيس چنان كه جاحظ نويسندهء اديب و مورخ مشهور [٢] در كتاب « التاج » آورده پاسخ نامه را به معاويه چنين نوشت :
« يا وثنّى ابن وثنّى تكتب إليّ تدعونى إلى مفارقة علىّ بن ابى طالب و الدّخول فى طاعتك و تخوّفنى بتفرّق اصحابه و اقبال النّاس عليك و اجفالهم إليك .
« فو الله الَّذى لا إله غيره لو لم يبق غيره ما سالمتك ابدا و أنت حربه ، و لا دخلت فى طاعتك و أنت عدوّه ، و لا اخترت عدوّ الله على وليّه ، و لا حزب الشيطان على حزب الله . و السّلام » .

[١] خطيب بغدادى در تاريخ بغداد ( در ترجمه عبد الرحمن ، ابو الحسين مصرى ) به اسناد از انس بن مالك اين عبارت را روايت كرده است : « كان قيس بن سعد من النبي بمنزلة صاحب الشرطة من الامير يعنى ينظر فى أموره - »
[٢] ابو عثمان عمرو بن بحر بن محبوب صاحب كتب معروف : « البيان و التبيين » و « الحيوان » و « عثمانية » و غير اينها جاحظ در سال دويست و پنجاه و پنج ( ٢٥٥ ) به سن متجاوز از نود سال در بصره وفات يافته است .