پيام امام امير المومنين(ع) - مكارم شيرازى، ناصر - الصفحة ٣٢ - شرح و تفسير آنچه شايسته شكر اوست

اين تعبيرات پنج‌گانه اشاره به مطالب مختلفى دارد؛ نخست سخن از اميد به فضل خداوند در امور معنوى است! سپس اميدوارى در منافع مادى، و در مرحله سوم اطمينان به دفع آفات و مضرات از بندگان و در مرحله چهارم در مقام اعتراف به نعمتها برآمدن و بالاخره در مرحله پنجم با قول و عمل حق شكر او را ادا كردن.

امام عليه السّلام بعد از بيان حمد شايسته پروردگار و استعانت جستن كامل از ذرات پاك او به سراغ ابراز ايمان به ذات مقدس پروردگار مى‌رود، ايمانى كه همه امتيازات در آن جمع است و مى‌فرمايد: «به او ايمان داريم ايمان كسى كه با يقين كامل به او اميدوار است و با اعتقاد خالص به او متوجه شده، ايمان كسى كه در برابر او خاضع و با خلوص نيّت به توحيد او عقيده‌مند است. با تمجيد فراوان به بزرگداشت او مى‌پردازد و با رغبت و كوشش به او پناهنده مى‌شود»؛ (و نؤمن به إيمان من رجاه موقنا، و أناب إليه مؤمنا، و خنع‌ [١] له مذعنا، و أخلص له موحّدا، و عظّمه ممجّدا، و لاذ به راغبا مجتهدا).

بديهى است ايمانى كه واجد اين صفات و داراى اين آثار باشد برترين ايمان و محكمترين عقيده است و چنين ايمانى جز با پاكسازى صفحه دل از زنگار گناه و پرهيز از هواپرستى و تلاش و كوشش در طريق خودسازى و التجاء به درگاه پروردگار حاصل نمى‌شود.

ممكن است اين سؤال براى خوانندگان عزيز پيش آيد كه چرا امام عليه السّلام نخست از حمد و سپاس الهى و سپس استعانت به ذات پاك او سخن مى‌گويد و در پايان به سراغ ايمان مى‌رود، درحالى‌كه ايمان انگيزه حمد و استعانت است؟

پاسخ سؤال اين است؛ ايمانى كه امام عليه السّلام در اينجا از آن سخن مى‌گويد ايمان كاملى است كه همه جهات كمال در آن جمع است و اين بعد از حمد و ثناى الهى و استعانت به ذات پاك او حاصل مى‌شود. آنچه قبلا براى حمد و استعانت لازم است مراحل ابتدايى ايمان است.

[١]. «خنع» از ريشه «خنوع» به معناى خضوع و فروتنى است.