پيام امام امير المومنين(ع) - مكارم شيرازى، ناصر - الصفحة ٤٤٨ - شرح و تفسير جاى تعصب اينجاست!

شرح و تفسير جاى تعصب اينجاست!

تعصّب- چنان‌كه قبلا نيز اشاره شد- به معناى پاى‌بندى و وابستگى شديد به چيزى است كه به دو شكل ظهور مى‌كند؛ در شكل منفى كه همان وابستگيهاى شديد دور از منطق و بى‌قيدوشرط به مسائل كم‌ارزش و گاه بى‌ارزش و موهوم است كه سرچشمه بسيارى از نزاعهاى خونين و كشمكشهاى پردردسر است.

در شكل مثبت؛ يعنى ايستادگى و پايمردى بر امورى كه ارزشهاى والاى انسانى و اخلاقى و اجتماعى را تشكيل مى‌دهد و اين نوع تعصّب نه تنها عيب نيست، بلكه يكى از نقاط قوّت و مثبت است؛ مانند كسى كه براى حفظ دين و ايمان و يا حفظ كشور و ناموس و آبرويش پافشارى به خرج مى‌دهد.

به همين جهت امام عليه السّلام براى اينكه مخاطبان متعصّب خود را از تعصّبهاى منفى و زشت نجات دهد پيشنهاد تعصّبهاى مثبت به آنها مى‌كند تا خلاء عاطفى آنها را برطرف سازد و نيروهاى درونى آنان را به سوى يك برنامه مثبت سوق دهد و اين كارى است كه همه رهبران آگاه در اجتماعات براى اصلاح مفاسد اجتماعى بايد انجام دهند؛ به جاى آنكه در مقابل امواج سهمگين انگيزه‌هاى منفى بايستند، شكل آنها را تغيير دهند و به سوى كانالهاى مثبت سوق دهند و لذا مى‌فرمايد:

«اگر قرار است تعصّبى صورت گيرد بايد تعصّب شما براى اخلاق پسنديده، كارهاى نيك و امور خوب و شايسته باشد، همان افعال و امورى كه مردان بزرگوار و شجاع از خاندان عرب و سران با شخصيّت قبايل در آنها بر يكديگر پيشى مى‌جستند»؛ (فإن كان لا بدّ من العصبيّة فليكن تعصّبكم لمكارم الخصال، و محامد الأفعال، و محاسن الأمور، الّتي تفاضلت فيها المجداء [١] و النّجداء [٢] من بيوتات العرب و

[١]. «مجداء» جمع «مجيد» به معناى عزيز و بزرگوار و والامقام است.

[٢]. «نجداء» جمع «نجيد» به معناى شجاع از «نجد» به معناى زمين مرتفع گرفته شده است.