پيام امام امير المومنين(ع) - مكارم شيرازى، ناصر - الصفحة ٥٩٠ - نه وصف مهم ديگر

سپس امام عليه السّلام به چهار وصف برجسته ديگر از اوصاف پارسايان اشاره مى‌كند كه هر يك مكمّل ديگرى است، مى‌فرمايد: «نفس خود را به زحمت مى‌افكند؛ ولى مردم از دست او راحتند، خويشتن را براى آخرت به تعب مى‌اندازد و مردم را از ناحيه خود آسوده مى‌سازد»؛ (نفسه منه في عناء. و النّاس منه في راحة).

اشاره به اين است كه مشكلات را براى ناراحتى ديگران پذيرا مى‌شود؛ مثلا هرگاه مشكلى در جامعه پيدا شود او براى حل آن خويشتن را به زحمت مى‌افكند تا ديگران راحت باشند و در واقع اين نوعى ايثار و فداكارى است كه انسان براى راحتى بندگان خدا، مشكلات اجتماعى را تحمل كند.

بعضى از شارحان نهج البلاغه جمله سوم و چهارم‌ «أتعب نفسه ...» را به منزله دليل براى دو جمله قبل دانسته‌اند؛ يعنى اگر نفس او از ناحيه خودش در زحمت است به سبب اين است كه پيوسته براى آماده كردن سراى آخرت مى‌كوشد و اگر مردم از دست او راحتند به واسطه اين است كه او براى اين كار تصميم گرفته است.

اين احتمال نيز وجود دارد كه اين دو جمله، ناظر به مسئله ديگرى باشد؛ دو جمله قبل، اشاره به امور مادى و اين دو جمله اشاره به امور معنوى باشد.

امير مؤمنان عليه السّلام مى‌فرمايد: «من عمّر دار إقامته فهو العاقل؛ عاقل كسى است كه خانه اقامت خود را آباد سازد». [١]

قرآن مجيد با صراحت مى‌گويد: « «وَ إِنَّ الْآخِرَةَ هِيَ دارُ الْقَرارِ» سراى باقى و اقامتگاه ابدى آخرت است». [٢]

حضرت سرانجام با ذكر چهار فضيلت برجسته ديگر صفات پرهيزكاران را پايان مى‌بخشد. (پايانى كه اگر حادثه مربوط به همام پيش نمى‌آمد شايد نقطه پايان نبود و

[١]. غرر الحكم.

[٢]. غافر، آيه ٣٩.