پيام امام امير المومنين(ع) - مكارم شيرازى، ناصر - الصفحة ٥٦٨ - شرح و تفسير دوازده وصف ديگر

خشمگين شود و تندخويى كند، بلكه با بردبارى و به صورت تدريجى در آنها نفوذ نمايد و جهلشان را بزدايد.

در حديث مفصلى كه مرحوم علامه مجلسى در گفتگوى امام صادق عليه السّلام با عنوان بصرى كه براى درك علم به محضر آن حضرت آمده بود نقل مى‌كند، مى‌خوانيم كه فرمود: حلم و بردبارى تو بايد به قدرى باشد كه اگر كسى به تو بگويد اگر سخن نسنجيده‌اى درباره من بگويى ده برابر آن به تو مى‌گويم، تو در جواب بگويى اگر تو ده سخن ناسنجيده بگويى من يكى نخواهم گفت: «فمن قال لك إن قلت واحدة سمعت عشرا فقل إن قلت عشرا لم تسمع واحدة» و در مورد علم به او مى‌فرمايد: آنچه را نمى‌دانى از علما بپرس و از اينكه براى بهانه‌جويى و آزار يا آزمودن افراد از آنها سؤال كنى بپرهيز و از عمل به آراى شخصى و ظنى دورى كن: «فأسأل العلماء ما جهلت و إيّاك أن تسألهم تعنّتا و تجربة و إيّاك أن تعمل برأيك شيئا». [١]

تعبير به‌ «قصدا في غنى» اشاره به اين است كه آنها اگر غنى و ثروتمند شوند اعتدال و ميانه‌روى را فراموش نمى‌كنند و از اسراف و تبذير، پرهيز دارند و اضافه اموال خويش را در اختيار نيازمندان مى‌گذارند.

جمله‌ «و خشوعا في عبادة» اشاره به اين است كه عبادت آنها سرسرى و بى‌روح نيست، بلكه حالت خضوع و خشوع و حضور قلب كه روح عبادات است در اعمال عبادى آنها موج مى‌زند و هرنمازى از آنها نردبانى است براى صعود به اوج قرب خدا؛ و به همين دليل قرآن مجيد در وصف مؤمنان رستگار مى‌فرمايد: «الَّذِينَ هُمْ فِي صَلاتِهِمْ خاشِعُونَ» [٢]

جمله‌ «تجمّلا في فاقة» در واقع نقطه مقابل‌ «قصدا في غنى» است. اشاره به اينكه پرهيزگاران نه به هنگام تبذير و اسراف و طغيان دارند و نه به هنگام فقر زبان به شكوه و

[١]. بحار الانوار، جلد ١، صفحه ٢٢٦.

[٢]. مؤمنون، آيه ٢.