پيام امام امير المومنين(ع) - مكارم شيرازى، ناصر - الصفحة ٥٣ - شرح و تفسير عجز ما از درك صفات او

موسى يا ديگران تصوّر نكنند او مكان خاصى دارد امواج صوتى را در شش جهت ايجاد مى‌فرمايد.

سپس امام عليه السّلام براى تكميل اين اوصاف و اثبات عجز افكار بشرى از بيان واقعى پروردگار به دو بيان ديگر مى‌پردازد، نخست مى‌فرمايد: «اى كسى كه خود را براى بيان اوصاف پروردگارت به زحمت افكنده‌اى، اگر راست مى‌گويى جبرئيل و ميكائيل و لشكر فرشتگان مقرّبين را وصف كن، همانها كه در بارگاه قدس همواره به عبادت و خضوع مشغول‌اند و عقولشان از اين كه خداوند احسن الخالقين را وصف كند در حيرت فرومانده است»؛ (بل إن كنت صادقا أيّها المتكلّف‌ [١] لوصف ربّك، فصف جبريل و ميكائيل و جنود الملائكة المقرّبين، في حجرات القدس مرجحنّين‌ [٢]، متولّهة [٣] عقولهم أن يحدّوا أحسن الخالقين).

اشاره به اينكه انسانى كه از بيان اوصاف فرشتگان مقرّب الهى عاجز است و نمى‌تواند حقيقت وجود آنها و چگونگى صفاتشان را دريابد، چگونه انتظار دارد كه اوصاف خالق آنها را درك كند و صفات جمال و جلالش را در چنبر انديشه درآورد تازه اين فرشتگانى كه ما از بيان اوصافشان عاجزيم خود آنها نيز در اين دايره، حيران و سرگردانند.

آن‌گاه به نكته دوم كه دليل روشن عقلى است پرداخته مى‌فرمايد: «كسى را مى‌توان با صفات شناخت كه داراى هيأت و ابزار و اعضايى باشد و در زمان معينى عمرش سپرى گردد؛ (يعنى هم محدود به حدودى باشد و هم در زمره جسم و جسمانيّات؛ خدايى كه نه جسم و هيأتى دارد و نه حدّ و حدودى، چگونه با فكر محدود بشرى قابل وصف است‌

[١]. «متكلّف» به كسى گفته مى‌شود كه خود را به خلاف آنچه واقعيت دارد نشان مى‌دهد و خود را به زحمت مى‌اندازد.

[٢]. «مرجحنين» از فعل رباعى «رجحن» بر وزن «دحرج» به معناى به حركت درآمدن و به جهت سنگينى به راست و چپ مايل شدن است و در خطبه بالا به معناى خضوع و تواضع آمده است.

[٣]. «متولّهة» از ريشه «وله» به معناى حيران شدن يا بى‌قرارى بر اثر شدت اندوه يا عشق است.