پيام امام امير المومنين(ع) - مكارم شيرازى، ناصر - الصفحة ٧١٣ - شرح و تفسير ويژگىهاى مهم قرآن

است براى آن‌كس كه در حوزه‌اش وارد شود»؛ (و حبلا وثيقا عروته، و معقلا [١] منيعا ذروته، و عزّا لمن تولّاه، و سلما لمن دخله).

امام عليه السّلام با بيان اين چهارم وصف در واقع سعادت انسان را به دژ محكمى تشبيه كرده كه بر فراز كوه بلندى قرار دارد و رهروان اين راه همچون كوهنوردان بايد از طنابهاى محكمى كه به نقاط بالاتر كوه بسته مى‌شود و دستگيره‌هاى محكمى دارد استفاده كنند تا به آن دژ برسند و آن دژ در جايى قرار دارد كه دشمن به آن دست نمى‌يابد و هركس در سايه آن قرار گيرد قدرتى غير قابل شكست مى‌يابد و آن‌كس كه در آن وارد شود، سالم مى‌ماند.

دشمن اصلى انسان، هواى نفس و شيطان است و ناامنيها نيز از همين‌جا سرچشمه مى‌گيرد. كسى كه در پناه قرآن قرار مى‌گيرد، بر قله رفيع سلامت و سعادت و در عزت و امنيّت خواهد نشست.

آن‌گاه امام به پنج وصف ديگر هماهنگ، از اوصاف قرآن اشاره كرده، مى‌فرمايد: «قرآن راهنمايى است براى كسى كه به آن اقتدا كند، و عذرى است براى آن‌كس كه آن را مذهب خويش برگزيند و دليل و برهانى است براى كسى كه با آن سخن گويد، و گواهى است براى كسى كه به كمك آن در برابر دشمنش بايستد، و سبب پيروزى است براى آن‌كس كه به آن احتجاج كند»؛ (و هدى لمن ائتمّ به، و عذرا لمن انتحله‌ [٢]، و برهانا لمن تكلّم به، و شاهدا لمن خاصم به، و فلجا [٣] لمن حاجّ به).

منظور از هدايت در جمله اوّل روشن است و منظور از عذر در جمله دوم ممكن است اتمام حجّت باشد كه قرآن به همه افراد در مورد ايمان و انجام وظايف الهى، اتمام حجّت‌

[١]. «معقل» به معناى پناهگاه و سنگر است. از ريشه «عقل» به معناى بازداشتن گرفته شده، زيرا پناهگاه انسان را از گزند حوادث دور مى‌دارد.

[٢]. «انتحل» به معناى پذيرش مذهب و آيين از ريشه «نحله» بر وزن «خرقه» به معناى ايمان و مذهب گرفتن است.

[٣]. «فلج» به معناى ظفر و پيروزى است.