پيام امام امير المومنين(ع) - مكارم شيرازى، ناصر - الصفحة ٥٦٦ - شرح و تفسير دوازده وصف ديگر

در انجام وظايفى كه از آن ناخشنود است سركشى كند، او نيز نفس خود را از آنچه دوست دارد محروم مى‌سازد. چشم‌روشنى او در چيزى است كه زوال در آن راه ندارد و زهد و بى‌اعتنايى‌اش نسبت به چيزى است كه بقا و دوامى در آن نيست. علم را با حلم مى‌آميزد و گفتار را با كردار!

شرح و تفسير دوازده وصف ديگر

امام عليه السّلام در اين بخش از خطبه به دوازده وصف ديگر از اوصاف برجسته پرهيزكاران، در عباراتى كوتاه و پرمعنا اشاره كرده از قوّت آنها در دين آغاز مى‌كند و به دورى آنان از طمع ختم مى‌نمايد، مى‌فرمايد: «از نشانه‌هاى هريك از آنها اين است كه آنها را در دين خود نيرومند مى‌بينى و در عين محكم‌كارى و قاطعيت، نرم‌خو، و داراى ايمانى مملوّ از يقين، و حرص در كسب دانش، و آگاهى در عين بردبارى، و ميانه‌روى در حال غنا و ثروت، و خشوع در عبادت، و آراستگى در عين تهيدستى، و شكيبايى در شدائد و طلب روزى حلال و نشاط در راه هدايت، و دورى از طمع هستند»؛ (فمن علامة أحدهم أنّك ترى له قوّة في دين، و حزما [١] في لين، و إيمانا في يقين، و حرصا في علم، و علما في حلم، و قصدا في غنى، و خشوعا في عبادة، و تجمّلا [٢] في فاقة، و صبرا في شدّة، و طلبا في حلال، و نشاطا [٣] في هدى، و تحرّجا [٤] عن طمع).

[١]. «حزم» به معناى محكم كردن و متقن ساختن است و ريشه اصلى آن «حزام»، تنگ حيوان است (نوار محكمى كه زين يا پالان را به وسيله آن زير شكم حيوان، محكم مى‌بندند و به معناى هرگونه كمربند نيز آمده است).

[٢]. «تجمّل» از «جمال» گرفته شده و به معناى اظهار زيبايى و جمال است و «تجمل» در حال فقر به اين معناست كه شخص فقير ظاهرا خود را بى‌نياز نشان دهد.

[٣]. «نشاط» فعاليت صادقانه است و «نشاطات» علمى به معناى فعاليت‌هاى علمى است.

[٤]. «تحرّج» از ريشه «حرج» به معناى مشقّت گرفته شده است. اين واژه هنگامى كه با «عن» متعدى شود به معناى دورى كردن و خود را گرفتار نمودن است.