شده كه منظور هم سجده ارادى تشريعى باشد و هم تكوينى، بنابراين كه واژه «من» در اينجا شامل صاحبان عقل و غير آنها هردو باشد (و به اصطلاح جنبه تغليب داشته باشد).

تعبير «طوعا و كرها» مى‌تواند اشاره به همين معنا باشد، زيرا آنها سجود تشريعى دارند از روى اراده است و آنها كه سجده تكوينى مى‌كنند از روى اراده نيست و مى‌تواند اشاره به اين باشد كه گروهى در حال اختيار در پيشگاه او سر به سجده مى‌نهند و گروهى به هنگام گرفتاريها و مشكلات، آن‌گونه كه در قرآن مجيد آمده است: « «فَإِذا رَكِبُوا فِي الْفُلْكِ دَعَوُا اللَّهَ مُخْلِصِينَ لَهُ الدِّينَ فَلَمَّا نَجَّاهُمْ إِلَى الْبَرِّ إِذا هُمْ يُشْرِكُونَ» هنگامى كه مشركان بر كشتى سوار مى‌شوند (در برابر طوفانها و امواج كوه‌پيكر دريا قرار مى‌گيرند) خدا را با اخلاص و خالى از هرگونه آلودگى به شرك مى‌خوانند ولى هنگامى كه خدا آنان را به خشكى مى‌رساند و نجات مى‌دهد باز مشرك مى‌شوند». [١]

جمله‌ «يعفّر له‌ ...» اگر به معناى حقيقى آن تفسير شود، اشاره به سجده معمولى است كه انسان پيشانى بر خاك مى‌نهد و اگر به معناى مجازى تفسير شود هرگونه خضوع تشريعى و تكوينى را شامل مى‌گردد.

همچنين جمله‌ «يلقي إليه بالطّاعة ...» نيز ناظر به همين معناست كه گروهى از عقلا از روى ميل و اختيار و احساس ضعف و ناتوانى سر بر فرمان او مى‌نهند و اما موجودات غير عاقل بى‌اختيار تسليم قوانين آفرينش‌اند.

جمله‌ «يعطي له القياد ..» اشاره به مرحله‌اى فراتر از مرحله اطاعت است، زيرا در اطاعت انسان فرمان مولا را مى‌شنود و به‌پا مى‌خيزد و آن را انجام مى‌دهد؛ ولى در «قياد» خود را تسليم او مى‌كند و مولا او را مى‌برد «هرجا كه خاطرخواه اوست».

بعضى از لغويان در ميان «رهبت» و «خوف» اين فرق را گذاشته‌اند كه «خوف» به معناى مطلق ترس است و «رهبت» ترسى است كه با اضطراب و خويشتن‌دارى همراه باشد.

سپس امام عليه السّلام بار ديگر به بخشى از مخلوقات شگفت‌انگيز خدا؛ يعنى پرندگان‌

[١]. عنكبوت، آيه ٦٥.