پيام امام امير المومنين(ع) - مكارم شيرازى، ناصر - الصفحة ١٩٥ - شرح و تفسير نكات دقيقى درباره صفات خدا

قرآن مجيد مى‌گويد: « «يا أَيُّهَا النَّاسُ أَنْتُمُ الْفُقَراءُ إِلَى اللَّهِ وَ اللَّهُ هُوَ الْغَنِيُّ الْحَمِيدُ» اى مردم شما همگى نيازمند خداوند هستيد و تنها خداوند است كه بى‌نياز و شايسته ستايش است». [١]

در ادامه بيان اين اوصاف مى‌فرمايد: «نه زمانها با او قرين است و نه ابزار و وسايل از او حمايت مى‌كند (بلكه) وجودش بر زمان پيشى گرفته، و بر عدم سبقت جسته و ازليّتش بر آغاز مقدّم بوده است»؛ (لا تصحبه الأوقات، و لا ترفده‌ [٢] الأدوات؛ سبق الأوقات كونه، و العدم وجوده، و الإبتداء أزله).

جمله‌ «لا تصحبه الأوقات‌ ...» اشاره به اين است كه زمان، امرى حادث است و خداوندى كه ذاتش ازلى و ابدى است قرين با حوادث نبوده و نخواهد بود و آلات و ابزار و ادوات، معين و ياور و حامى او نبوده است.

تفاوت اين جمله با جمله‌ «فاعل لا باضطراب آلة» ممكن است از اين نظر باشد كه در جمله سابق سخن از افعال خدا بود كه نياز به آلات و ابزارى ندارد و اين جمله اشاره به اين است كه در بقايش كمك از ابزار و ادواتى نمى‌گيرد.

و جمله‌هاى سه‌گانه‌ «سبق الأوقات كونه‌ ...» در واقع، شرحى است براى جمله‌ «لا تصحبه الأوقات‌» چون هنگامى كه پذيرفتيم هستى او برتر از زمان و مكان است نتيجه مى‌گيريم كه وجود او بر زمان پيشى گرفته و هستى او بر عدم سبقت جسته و ازليت او بر هرآغازى مقدم بوده است.

در اينجا سؤالى مطرح است و آن اينكه امام مى‌فرمايد: وجود خداوند بر عدم سبقت گرفت در حالى كه «عدم» چيزى نيست كه وجود خداوند بر آن سبقت گيرد.

در پاسخ اين سؤال مى‌توان گفت كه مقصود از عدم، عدم مخلوقات است؛ يعنى آن هنگام كه هيچ‌يك از اين كائنات موجود نشده بود خداوند وجود داشت.

[١]. فاطر، آيه ١٥.

[٢]. «ترفده» از ريشه «رفد» بر وزن «رفت» به معناى كمك كردن آمده است.