پيام امام امير المومنين(ع) - مكارم شيرازى، ناصر - الصفحة ١٧١ - شرح و تفسير نگاهى به موجودات آسمان و زمين بيفكنيد!

پاك پروردگار به ميان آمده باشد، زيرا آنها حداقل در آن زمان، بسيار كم بودند و اكثريت مردم جهان را صاحبان اديان و مذاهب تشكيل مى‌دادند).

مى‌فرمايد: «واى بر آن كس كه (اين نظام شگرف را ببيند) و نظام آفرين اين جهان را انكار كرده و مدبّر عالم را نفى كند»؛ (فالويل لمن أنكر المقدّر، و جحد المدبّر!).

اشاره به اينكه آثار تدبير در سراسر جهان آفرينش آن قدر آشكار است كه منكران مدبّر جهان درخور سرزنش و نفرين هستند.

سپس مى‌افزايد: «آنها گمان كردند همچون علفهاى خودرو هستند كه زارعى ندارند و براى اشكال گوناگونشان آفريننده‌اى نيست»؛ (زعموا أنّهم كالنّبات ما لهم زارع، و لا لاختلاف صورهم صانع).

البتّه اين تعبير به خاطر نگاه ساده انديشانه‌اى است كه انسانها معمولا نسبت به علفهاى خودرو دارند، حال آنكه از نظر يك دانشمند گياه‌شناس هربرگى از آنها نيز دفترى از معرفت كردگار است. امروز دانشمندان به اين نكته پى برده‌اند كه هزاران نوع گياه خودرو در دشتها و كوهها با خواص دارويى مختلف و حيات‌بخش مى‌رويد و هركدام ساختمان شگرفى براى خود دارند. ريشه‌ها، ساقه‌ها، برگها و گلهاى هريك از ديگرى عجيبتر و شگفت‌آورتر است، پس با دقت معلوم مى‌شود كه آنها هم زارع و خالقى دارند با علم و قدرت بى‌پايان.

آن‌گاه امام عليه السّلام با دو دليل سخن آنها را درهم مى‌شكند، نخست مى‌فرمايد: «آنچه منكران پروردگار مى‌گويند گفتارى است بى‌دليل، زيرا آنها براى اثبات ادعاى خويش به دليلى پناه نبرده، و براى آنچه در مغز خود پرورانده‌اند تحقيقى به عمل نياورده‌اند»؛ (و لم يلجؤوا [١] إلى حجّة فيما ادّعوا، و لا تحقيق لما أوعوا [٢]).

[١]. «لم يلجؤوا» از ريشه «لجؤ» بر وزن «غروب» به معناى پناه بردن، گرفته شده است.

[٢]. «اوعوا» از ريشه «وعى» بر وزن «سعى» در اصل به معناى نگهدارى چيزى در قلب است.-