پيام امام امير المومنين(ع) - مكارم شيرازى، ناصر - الصفحة ٤٣١ - شرح و تفسير چرا كعبه در ميان باغهاى سرسبز نيست؟

شدايد مى‌آزمايد و با انواع مشكلات، متعبّد مى‌سازد و با اقسام گوناگون گرفتاريها امتحان مى‌كند تا تكبّر را از قلوب آنها خارج سازد و تواضع و فروتنى را در نفوسشان جايگزين نمايد و درهاى فضل و رحمتش را به روى آنان بگشايد و اسباب عفوش را به آسانى در اختيارشان قرار دهد»؛ (و لكنّ اللّه يختبر عباده بأنواع الشّدائد، و يتعبّدهم بأنواع المجاهد، و يبتليهم بضروب المكاره، إخراجا للتّكبّر من قلوبهم، و إسكانا للتّذلّل في نفوسهم، و ليجعل ذلك أبوابا فتحا [١] إلى فضله، و أسبابا ذللا [٢] لعفوه).

اشاره به اينكه واجبات شرعى مانند نماز و روزه و حج و جهاد و زكات و خمس و همچنين منهيات و ترك انواع هوا و هوسها، امورى هستند غالبا سنگين و پرزحمت تا صفوف مطيعان و متواضعان در برابر فرمان حق را از هواپرستان خودخواه جدا سازد و اگر غير از اين مى‌بود هرگز اين جدايى صفوف صورت نمى‌گرفت.

واژه‌ «شدائد» و «مجاهد» و «مكاره» گرچه مفاهيمى نزديك به هم دارد و همه اشاره به كارهاى سخت و دشوار است؛ ولى از سه زاويه به آن نگاه شده، شدّتى كه شكيبايى مى‌طلبد و مشقّتى كه تحمل و بردبارى مى‌خواهد و كراهتى كه صبر و استقامت طلب مى‌كند.

قابل توجه است كه امام عليه السّلام چهار نتيجه كه لازم و ملزوم يكديگرند، براى اين امر بيان فرموده است: ١. بيرون راندن تكبّر از دلها. ٢. جانشين كردن فروتنى به جاى آن‌كه هدف اصلى خطبه را تشكيل مى‌دهد. ٣. گشودن درهاى بهشت. ٤. شمول عفو و رحمت الهى.

(١). «فتح» به معناى مفتوح و گشاده است.

(٢). «ذلل» جمع «ذلول» به معناى رام و تسليم است.