پيام امام امير المومنين(ع) - مكارم شيرازى، ناصر - الصفحة ٣٩٧ - شرح و تفسير از بزرگان متكبر خود پيروى نكنيد

چشم و گوش از كار مى‌اندازد. با آرزوهاى دورودراز و انواع هوا و هوسها عقل آنها را مى‌گيرد و با تزيين زرق‌وبرق دنيا، ديد حقيقى را از آنها سلب مى‌كند و سخنان ظاهر فريب به گوش آنها مى‌خواند و وسوسه مى‌كند و سرنوشت آنها همان مى‌شود كه امام عليه السّلام در ادامه اين سخن بيان فرموده است:

«به اين ترتيب شما را هدف تيرهاى خود و پايمال قدمهاى خويش قرار داد و گلوى شما را در دست خود فشرد»؛ (فجعلكم مرمى نبله‌ [١]، و موطئ قدمه، و مأخذ يده).

بديهى است هنگامى كه انسان، عقل و ديد و ادراك خود را از دست بدهد در زير دست و پاى دشمن لگدمال مى‌شود و تيرهاى او بدنش را نشانه مى‌گيرد و گلوى او را مى‌فشارد.

غالب شارحان نهج البلاغه جمله‌ «و مأخذ» را اشاره به اسارت در چنگال شيطان گرفته‌اند؛ بنابراين مفهوم سه جمله چنين مى‌شود: شيطان شما را نابود و يا ذليل و اسير خود مى‌سازد؛ ولى تفسيرى كه در بالا گفتيم با جمله‌هاى قبل هماهنگ‌تر است.

سخنان پرمعناى امام عليه السّلام درباره نفوذ شيطان در انسانها در حقيقت با الهام از قرآن مجيد بيان شده است كه مى‌فرمايد: « «وَ إِنَّ الشَّياطِينَ لَيُوحُونَ إِلى‌ أَوْلِيائِهِمْ لِيُجادِلُوكُمْ وَ إِنْ أَطَعْتُمُوهُمْ إِنَّكُمْ لَمُشْرِكُونَ» شياطين به دوستان و پيروان خود مطالبى مخفيانه القا مى‌كنند تا با شما به مجادله برخيزند، اگر از آنها اطاعت كنيد شما هم مشرك خواهيد بود». [٢]

و در آيه ١١٢ انعام مى‌فرمايد: « «وَ كَذلِكَ جَعَلْنا لِكُلِّ نَبِيٍّ عَدُوًّا شَياطِينَ الْإِنْسِ وَ الْجِنِّ يُوحِي بَعْضُهُمْ إِلى‌ بَعْضٍ زُخْرُفَ الْقَوْلِ غُرُوراً» اين‌چنين در برابر هرپيامبرى دشمنى از شياطين انس و جنّ قرار داديم آنها مخفيانه سخنان فريبنده و بى‌اساس به يكديگر القا مى‌كردند».

شبيه آنچه در اين خطبه آمده در خطبه هفتم نيز گذشت كه فرمود: «اتّخذوا

[١]. «نيل» به معناى چوبه تير است.

[٢]. انعام، آيه ١٢١.