پيام امام امير المومنين(ع) - مكارم شيرازى، ناصر - الصفحة ٧٤٨ - شرح و تفسير در خلوت و جلوت با شماست

طور دقيق از اعمال آنها آگاه است و با علم بى‌پايانش به آنها احاطه دارد»؛ (إنّ اللّه سبحانه و تعالى لا يخفى عليه ما العباد مقترفون في ليلهم و نهارهم. لطف به خبرا، و أحاط به علما).

تعبير به‌ «عباد» تعبير گسترده‌اى است كه شامل همه انسانها، مسلمان و كافر، كوچك و بزرگ، عالم و جاهل، مى‌شود و مقدم داشتن شب بر روز براى آن است كه شب‌ها مخفيگاهى است براى بسيارى از گنه‌كاران.

جمله‌ «لطف به خبرا» با توجه به اينكه يكى از اوصاف پروردگار «لطيف» است و لطيف به كسى گفته مى‌شود كه به امور ظريف و دقيق آشناست ناظر به اين معناست كه حتى كوچك‌ترين و مخفى‌ترين اعمال بندگان از او پنهان نمى‌ماند: « «يَعْلَمُ خائِنَةَ الْأَعْيُنِ وَ ما تُخْفِي الصُّدُورُ» چشمهايى كه مخفيانه به خيانت گردش مى‌كند مى‌داند و از اسرار درون سينه‌ها آگاه است». [١]

همه اينها به سبب آن است كه علم خدا نسبت به همه اشيا، علم حضورى است، او همه‌جا حاضر و ناظر است و تمام عالم هستى، محضر خداست و به اين ترتيب، چيزى بر او مخفى نمى‌ماند.

گاه بعضى به مثالى تمسك مى‌جويند و مى‌گويند: اگر چيزى در كف دست ما باشد و به آن نگاه كنيم آيا امكان دارد كه بر ما مخفى بماند، علم خداوند نسبت به موجودات از اين هم فراتر و بالاتر و والاتر است.

در ادامه اين سخن و براى اثبات مراقبتهاى شديد الهى نسبت به انسانها مى‌افزايد:

«اعضاى شما گواهان و اندام شما سپاهيان او و ضمير و وجدانتان جاسوسان وى هستند و خلوتگاههاى شما در برابر او آشكار و عيان است»؛ (أعضاؤكم شهوده، و جوارحكم جنوده، و ضمائركم عيونه، و خلواتكم عيانه).

اعضا جمع عضو، مفهوم عامّى دارد كه شامل عضوهايى مى‌شود كه انسان با او

[١]. غافر، آيه ١٩.