پيام امام امير المومنين(ع) - مكارم شيرازى، ناصر - الصفحة ٦٧٨ - شرح و تفسير تقواى الهى سرچشمه تمام خوشبختيها

تيرگيهاى شماست»؛ (فإنّ تقوى اللّه دواء داء قلوبكم، و بصر عمى أفئدتكم، و شفاء مرض أجسادكم، و صلاح فساد صدوركم، و طهور دنس أنفسكم، و جلاء عشا [١] أبصاركم، و أمن فزع جأشكم‌ [٢]، و ضياء سواد ظلمتكم).

جمله اوّل اشاره به بيماريهاى فكرى و روحانى، همچون گمراهى و ضلالت است و جمله دوم اشاره به برطرف شدن موانع و حجابهاى شناخت در پرتو تقواست.

جمله سوم اشاره به كم‌خورى و رعايت اعتدال در مصرف غذاها در سايه تقواست، زيرا مى‌دانيم همان‌گونه كه در روايت معروف نبوى «المعدة رأس كلّ داء و الحمية رأس كلّ دواء؛ معده خانه تمام بيماريها و كم خوردن سرآغاز تمام درمانهاست» [٣] آمده و پزشكان امروز عموما آن را تأييد مى‌كنند، قسمت مهمى از بيماريها بر اثر پرخورى است و سلامت و طول عمر از آن كسانى است كه كمتر غذا مى‌خورند. جمله چهارم و پنجم هر دو اشاره به پاكسازى درون از رذائل اخلاقى، همچون كبر و حسد و كينه و مانند آن است منتها جمله چهارم ناظر به آنجايى است كه اين صفات زشت آنچنان در جان آدمى رسوخ كرده كه آن را به فساد كشانده است، در حالى كه جمله پنجم اشاره به آلودگيهاى سطحى و كم‌عمق‌تر است كه با آب تقوا شستشو مى‌شود. جمله ششم، اشاره به اين است كه تقوا بينش درونى انسان را تيزتر و چشم بصيرت را روشن مى‌سازد و تفاوت آن با جمله‌ «و بصر عمى أفئدتكم» ظاهرا اين است كه در آن جمله سخن از نابينايى مطلق بود كه تقوا آن را درمان مى‌كند و در اينجا اشاره به كمى نور بصيرت است كه در سايه تقوا افزونى مى‌يابد.

[١]. «عشا» از «عشو» بر وزن «نشر» به معناى ضعيف شدن چشم يا جستجو كردن با چشمان ضعيف است و «عشا» كه اسم مصدر است به معناى ضعف ديده به كار مى‌رود.

[٢]. «جأش» به معناى اضطراب ناشى از اندوه يا ترس است و از آنجا كه قلب انسان (روح انسان) مركز اين امور است گاهى به خود قلب نيز جأش گفته مى‌شود و در جمله بالا هردو معنا ممكن است.

[٣]. بحار الانوار، جلد ٥٩، صفحه ٢٩١.