پيام امام امير المومنين(ع) - مكارم شيرازى، ناصر - الصفحة ٤٠ - شرح و تفسير احاطه علمى او به همهچيز

دانه‌ها به وسيله مورچگان و حركات آنها (بر روى زمين) و غذايى كه پشه را كفايت مى‌كند و آنچه انسان يا حيوانات ماده در رحم دارند، از همه اينها آگاه است.

شرح و تفسير احاطه علمى او به همه‌چيز

امام عليه السّلام در ادامه بيان آثار عظمت خداوند در پهنه آسمانها شگفتى‌هاى ديگر عالم بالا را بازمى‌گويد و از ستارگان و ماه سخن مى‌گويد. به گفته ابن ابى الحديد اين بخش از كلام امام عليه السّلام از فصيح‌ترين كلمات و زيباترين عبارات تشكيل شده كه توحيد و تمجيد خدا را به عالى‌ترين وجه بيان مى‌دارد، مى‌فرمايد: «خداوند ستارگان آسمان را نشانه‌هايى قرار داد تا انسانهاى سرگردان را در شب تاريك در نقاط مختلف رهنمون گردد»؛ (جعل نجومها أعلاما يستدلّ بها الحيران في مختلف فجاج‌ [١] الأقطار [٢]).

اين سخن اشاره به چيزى است كه در قرآن مجيد كرارا درباره ستارگان ذكر شده است: « «وَ بِالنَّجْمِ هُمْ يَهْتَدُونَ» به‌وسيله ستارگان مردم هدايت مى‌شوند». [٣] و در جاى ديگر مى‌فرمايد: « «وَ هُوَ الَّذِي جَعَلَ لَكُمُ النُّجُومَ لِتَهْتَدُوا بِها فِي ظُلُماتِ الْبَرِّ وَ الْبَحْرِ» او كسى است كه ستارگان را براى شما قرار داد تا به وسيله آنها در ظلمتهاى صحرا و دريا هدايت شويد». [٤]

مى‌دانيم كه ستارگان ثابت كه اكثريت نزديك به اتفاق ستارگان آسمان را تشكيل مى‌دهند همواره از نقاط معينى طلوع و در نقاط معينى غروب مى‌كنند و جايگاه آنها در آسمان مى‌تواند شمال و جنوب و شرق و غرب را تعيين كند و در سفرهاى طولانى در

[١]. «فجاج» جمع «فج»، بر وزن «حج» به معناى ذرّه و فاصله ميان دو كوه است.

[٢]. «اقطار» جمع «قطر»، بر وزن «قفل» به معناى ناحيه است.

[٣]. نحل، آيه ١٦.

[٤]. انعام، آيه ٩٧.