پيام امام امير المومنين(ع) - مكارم شيرازى، ناصر - الصفحة ٣٥٣ - خطبه در يك نگاه

يازده بخش و بعضى به نوزده بخش.

مسلّم است كه تمام بخشهاى اين خطبه بر يك محور دور مى‌زند و آن كوبيدن تعصّبهاى جاهلى و تكبّر و خود برتربينى، مخصوصا تعصّبات قبيلگى و نژادى و گروهى است كه سرچشمه بسيارى از اختلافات و نابسامانى‌ها و مفاسد اجتماعى است و دقت در مجموع خطبه و همچنين شأن ورود آن اين حقيقت را روشن مى‌سازد.

بر اين اساس ما آن را به بيست بخش تقسيم كرديم:

در بخش اوّل، نخست به حمد و سپاس خداوند و سپس به طرد شيطان به جهت تعصب و تكبر در برابر آدم عليه السّلام اشاره مى‌كند.

بخش دوم، اشاره به آفرينش انسان از خاك دارد كه روح تواضع را زنده مى‌كند سپس بار ديگر عاقبت شوم شيطان به علت كبر و تعصّبش را يادآور مى‌شود.

بخش سوم، هشدار به همه مردم است كه در دام شيطان نيفتند و راه او را نپويند.

در بخش چهارم، نكوهش از كسانى مى‌كند كه در دام تكبّر و افتخارات موهوم جاهليت افتاده‌اند.

بخش پنجم، هشدار به همگان است كه از اطاعت و پيروى حاكمان متكبّر و متعصّب بپرهيزند.

بخش ششم، دستور به عبرت گرفتن از امّت‌هاى پيشين مى‌دهد همانان كه متكبّرانشان بيچاره شدند و متواضعانشان كه در رأس آنها انبيا بودند كه به سعادت نائل آمدند.

بخش هفتم، اشاره به زندگى ساده موسى بن عمران و برادرش هارون و لباس ساده‌اى كه آنها به هنگام ملاقات با فرعون متكبّر و خودخواه در تن داشتند، مى‌كند و تواضع انبياء و اولياء اللّه را كه در همه زندگانى آنها منعكس بود، نشان مى‌دهد.

بخش هشتم، اشاره به انتخاب سرزمينى خشك و سوزان براى بناى كعبه با مصالحى ساده است تا كبر و غرور را از سرها بيرون كند و مراسمى را كه مظهر ساده‌زيستى و تواضع‌