پيام امام امير المومنين(ع) - مكارم شيرازى، ناصر - الصفحة ٢١٧ - ترجمه

ندارد؛ ولى از توجه به ساير اوصافى كه قبل از اين وصف آمده روشن مى‌شود كه مفهوم صحيح اين كلام همان است كه در بالا آمد؛ يعنى اشاره به نيروى حافظه است.

سپس به دو وصف ديگر اشاره كرده، مى‌فرمايد: «دوست مى‌دارد و خشنود مى‌شود؛ اما نه از روى رقت قلب و نازك‌دلى و دشمن مى‌دارد و خشم مى‌گيرد؛ اما نه از روى ناراحتى و رنج درون»؛ (يحبّ و يرضى من غير رقّة، و يبغض و يغضب من غير مشقّة).

گرچه بعضى تصور كرده‌اند كه‌ «يحبّ و يرضى» دو معناى متفاوت دارند و همچنين‌ «يبغض و يغضب» ولى لحن كلام امام عليه السّلام نشان مى‌دهد كه هردو را در يك معنا و يا قريب به يك معنا به كار برده است.

در هرحال، اين دو وصف شبيه اوصافى است كه قبلا ذكر شد، اسباب آن جنبه آسمانى دارد؛ ولى نتيجه آن در مورد خداوند صادق است، محبت و رضايت ما آميخته با رقت قلب و نوعى آرامش و تمايل باطنى است و بغض و غضب ما به جهت درد و رنج درونى، همراه تحريك اعصاب و بالا رفتن فشار خون است. بديهى است اين معانى در مورد خداوند صادق نيست و لذا اين اوصاف را تفسير به نتيجه كرده‌اند و گفته‌اند: محبت و رضايت خداوند نسبت به بنده‌اش به اين صورت است كه عملا او را مشمول نعمتها و توفيقات بيشتر مى‌كند و بغض و غضب او به كسى به اين است كه نعمت و سعادت و توفيق را از او مى‌گيرد.

اين‌گونه تفسير به نتيجه، يكى از اصول اساسى است كه در مورد بسيارى از صفات خداوند به كار مى‌رود.

سپس امام عليه السّلام در تكميل اين سخن مى‌فرمايد: «هرگاه اراده چيزى كند، مى‌گويد:

«موجود باش» و بلادرنگ موجود مى‌شود، نه به اين معنا كه صدايى از او در گوش‌ها بنشيند يا فريادى شنيده شود، بلكه سخن خداوند همان كارى است كه ايجاد مى‌كند و صورت مى‌بخشد و پيش از آن چيزى وجود نداشته و اگر پيش از آن چيزى از ازل وجود