پيام امام امير المومنين(ع) - مكارم شيرازى، ناصر - الصفحة ٥٧١ - شرح و تفسير دوازده وصف ديگر

مى‌كند در حالى كه تمام همّش ياد خداست» (يعمل الأعمال الصّالحة و هو على وجل‌ [١]. يمسي و همّه الشّكر، و يصبح و همّه الذّكر).

آرى! اولياء اللّه اگر تمام اعمال صالح را انجام داده باشند باز از اين بيم دارند كه حق عبوديت پروردگار را ادا نكرده و در انجام وظيفه خود كوتاهى كرده باشند، همان‌گونه كه در حديث آمده است: شخصى از امام صادق عليه السّلام پرسيد چه چيز مهمّى در وصيّت لقمان بود؟ فرمود: «امور مهم و شگفت‌آورى، گفت و از همه شگفت‌آورتر اين‌كه به فرزندش گفت: آن‌گونه از خدا بترس كه اگر تمام اعمال نيك انس و جنّ را انجام داده باشى باز از اين بترسى كه كوتاهى كرده‌اى و خداوند مجازاتت مى‌كند و آن‌قدر به رحمت خدا اميدوار باش كه اگر تمام گناهان انس و جنّ را انجام داده‌اى، باز اميد به رحمت او داشته باشى». [٢]

قرآن مجيد در اين زمينه تعبير گويايى دارد؛ در بيان اوصاف پيشگامان در اعمال خير مى‌فرمايد: « «وَ الَّذِينَ يُؤْتُونَ ما آتَوْا وَ قُلُوبُهُمْ وَجِلَةٌ أَنَّهُمْ إِلى‌ رَبِّهِمْ راجِعُونَ» آنها كسانى هستند كه نهايت كوشش را در انجام طاعات به خرج مى‌دهند و با اين حال دلهايشان هراسناك است از اينكه سرانجام به سوى پروردگارشان بازمى‌گردند». [٣]

تعبير به‌ «عيسى ...» اشاره به اين است كه آنها در آغاز روز كه تلاش و كوشش را شروع مى‌كنند، با نام خدا آغاز مى‌كنند و در پايان روز كه از مواهب الهى بهره كافى مى‌گرفتند، به شكر خدا مى‌پردازند. درست همچون نشستن بر سر سفره غذا كه با نام خدا شروع مى‌شود و با شكر پروردگار پايان مى‌پذيرد، هرچند بعضى از شارحان‌ [٤] نهج البلاغه در تفسير اين دو جمله گفته‌اند كه اين اختلاف در تعبير از باب تنوّع در عبارت است و منظور

[١]. «وجل» به معناى خوف و ترس است و «وجل» بر وزن «خجل» به معناى شخص ترسان است.

[٢]. الكافى، جلد ٢، صفحه ٦٧.

[٣]. مؤمنون، آيه ٦٠.

[٤]. فى ظلال نهج البلاغه، جلد ٣، صفحه ١٦٩.