پيام امام امير المومنين(ع) - مكارم شيرازى، ناصر - الصفحة ١٩٧ - شرح و تفسير نكات دقيقى درباره صفات خدا

امام عليه السّلام به دنبال اين سخن انگشت بر چند مصداق از امور متضاد گذارده، مى‌فرمايد:

«نور را ضد ظلمت، و رنگهاى روشن را ضد رنگهاى تيره و تار، و خشكى را ضد رطوبت و گرمى را ضد سردى قرار داد»؛ (ضادّ النّور بالظّلمة، و الوضوح بالبهمة [١]، و الجمود بالبلل، و الحرور بالصّرد [٢]).

بديهى است اين تضادّ فلسفه‌اى دارد و آن ايجاد تعادل و از ميان بردن آثار سوء هر يك با ديگرى است. اگر آفتاب، پيوسته در قسمتى از كره زمين بتابد و بخش ديگرى پيوسته در ظلمت فرورود حيات و زندگى، به زودى برچيده خواهد شد؛ آنچه در معرض تابش آفتاب است از شدّت حرارت مى‌سوزد و نابود مى‌شود و آنچه در ظلمت فرورفته منجمد مى‌گردد و از ميان مى‌رود: « «قُلْ أَ رَأَيْتُمْ إِنْ جَعَلَ اللَّهُ عَلَيْكُمُ اللَّيْلَ سَرْمَداً إِلى‌ يَوْمِ الْقِيامَةِ مَنْ إِلهٌ غَيْرُ اللَّهِ يَأْتِيكُمْ بِضِياءٍ أَ فَلا تَسْمَعُونَ» [٣]؛ بگو به من خبر دهيد اگر خداوند شب را تا قيامت بر شما جاودان سازد آيا معبودى جز خدا مى‌تواند روشنايى براى شما بياورد؟ آيا نمى‌شنويد؟»: « «قُلْ أَ رَأَيْتُمْ إِنْ جَعَلَ اللَّهُ عَلَيْكُمُ النَّهارَ سَرْمَداً إِلى‌ يَوْمِ الْقِيامَةِ مَنْ إِلهٌ غَيْرُ اللَّهِ يَأْتِيكُمْ بِلَيْلٍ تَسْكُنُونَ فِيهِ أَ فَلا تُبْصِرُونَ» [٤]؛ بگو به من خبر دهيد اگر خداوند روز را تا قيامت بر شما جاودان كند كدام معبود غير از خداست كه شبى براى شما بياورد تا در آن آرامش يابيد؟ آيا نمى‌بينيد؟»: « «وَ مِنْ رَحْمَتِهِ جَعَلَ لَكُمُ اللَّيْلَ وَ النَّهارَ لِتَسْكُنُوا فِيهِ وَ لِتَبْتَغُوا مِنْ فَضْلِهِ وَ لَعَلَّكُمْ تَشْكُرُونَ» [٥]؛ و از رحمت او است كه براى شما شب و روز قرار داد تا هم در آن آرامش داشته باشيد و هم براى بهره‌گيرى از فضل خدا تلاش كنيد و شايد شكر نعمت او را به جا آوريد».

در اينجا اين سؤال مطرح است كه ظلمت، امرى عدمى است و چيزى نيست كه‌

[١]. «بهمة» به معناى سياهى، تيرگى و شب‌هاى تاريك ماه است و در جمله بالا به معناى تيرگى است.

[٢]. «صرد» به معناى سردى است. بعضى گفته‌اند: از واژه فارسى گرفته شده و تغيير شكل يافته است.

[٣]. قصص، آيه ٧١.

[٤]. قصص، آيه ٧٢.

[٥]. قصص، آيه ٧٣.