پيام امام امير المومنين(ع) - مكارم شيرازى، ناصر - الصفحة ٢٤٠ - نكته آيا زمانى بود كه مخلوقى نباشد؟

بعضى شارحان نهج البلاغه طرح كرده است كه مى‌گويند: چگونه ممكن است ذات پاك فياض على الاطلاق زمانى باشد كه فيض از آن بروز و ظهور نكند و پاسخ داده‌اند كه منظور عدم وجود اشيا به‌طور مطلق نيست، بلكه در مرحله ذات خداوند است يعنى موجوداتى بوده‌اند؛ اما نه مستقل از او، بلكه وابسته به او (البتّه اين پاسخ چندان قانع‌كننده نيست).

سؤال مهمترى نيز براى ما مطرح است و آن اينكه آنچه را امام درباره فناى جهان فرموده چگونه با ظاهر آيات قرآن سازگار است؟ قرآن در آيات متعددى مى‌گويد: اين جهان در پايان خراب و ويران مى‌گردد؛ نه اينكه به كلى نابود شود، مى‌فرمايد: «إِذَا الشَّمْسُ كُوِّرَتْ وَ إِذَا النُّجُومُ انْكَدَرَتْ وَ إِذَا الْجِبالُ سُيِّرَتْ وَ إِذَا الْعِشارُ عُطِّلَتْ وَ إِذَا الْوُحُوشُ حُشِرَتْ وَ إِذَا الْبِحارُ سُجِّرَتْ» [١]

در جاى ديگر مى‌فرمايد: « «يَوْمَ تُبَدَّلُ الْأَرْضُ غَيْرَ الْأَرْضِ وَ السَّماواتُ» آن روز كه اين زمين به زمين ديگر و آسمان‌ها به آسمان‌هاى ديگرى مبدّل مى‌شوند». [٢]

در جاى ديگر مى‌فرمايد: « «وَ يَسْئَلُونَكَ عَنِ الْجِبالِ فَقُلْ يَنْسِفُها رَبِّي نَسْفاً فَيَذَرُها قاعاً صَفْصَفاً لا تَرى‌ فِيها عِوَجاً وَ لا أَمْتاً» از تو درباره كوه‌ها سؤال مى‌كنند بگو پروردگارم آنها را متلاشى كرده بر باد مى‌دهد سپس زمين را صاف و هموار مى‌سازد به گونه‌اى كه در آن هيچ پستى و بلندى نمى‌بينند». [٣]

اضافه بر اين مى‌گويد: انسانها روز قيامت از قبرها سر برمى‌آورند و بسيارى از دانشمندان معتقدند طبق ظواهر آيات و روايات بهشت و جهنم هم‌اكنون آفريده شده و اعمال ماست كه آنها را گسترش مى‌دهد.

با اين حال چگونه مى‌توان گفت در پايان جهان همه چيز نابود مى‌شود و جز خداوند يگانه و يكتا باقى نمى‌ماند حتى زمان و مكان هم از بين مى‌رود؟! آن‌گونه كه در خطبه بالا

[١]. تكوير، آيات ١- ٦.

[٢]. ابراهيم، آيه ٤٨.

[٣]. طه، آيات ١٠٥- ١٠٧.