پيام امام امير المومنين(ع) - مكارم شيرازى، ناصر - الصفحة ٣٣٠ - شرح و تفسير تقوا بهترين پناهگاه در دنيا و چراغ راه در قيامت است

اما چقدر كمند كسانى كه تقوا را پذيرا شدند و حق آن را ادا كردند (آرى) آنها عددشان كم و شايسته تمجيد هستند كه خداوند (در قرآن مجيد) درباره آنان فرموده: «اندكى از بندگان من سپاسگزارند».

شرح و تفسير تقوا بهترين پناهگاه در دنيا و چراغ راه در قيامت است‌

اين بخش از كلام امام عليه السّلام هدف اصلى خطبه را تشكيل مى‌دهد و آنچه در بخش نخست گذشت در واقع مقدمه و زمينه‌ساز اين بخش است، زيرا تا ايمان به خدا و نبوت پيامبر اكرم نباشد سخن از تقوا گفتن موضوعى ندارد؛ نخست مى‌فرمايد: «اى بندگان خدا شما را به تقوا و پرهيزكارى توصيه مى‌كنم، زيرا كه تقوا حق خداوند بر شما است و سبب حق شما بر خداوند (نيز) خواهد بود»؛ (عباد اللّه! أوصيكم بتقوى اللّه فإنّها حقّ اللّه عليكم، و الموجبة على اللّه حقّكم).

اين تعبير درباره تقوا بديع است كه از يك سو حقّ خداست بر بندگان و از سوى ديگر سبب مى‌شود بندگان بر خداوند حقّى پيدا كنند؛ اما حق خداست به دليل آنكه نتيجه تقوا همان اطاعت جميع اوامر و نواهى پروردگار است و اطاعت حق خدا بر بندگان است، و اما حق بندگان است، زيرا بر اثر آن استحقاق پاداش خواهند يافت.

بسيارى از شارحان نهج البلاغه تقوا را در اينجا به اطاعت كامل از فرمانهاى خدا تفسير كرده‌اند در حالى كه تقوا آن خداترسى درونى و پاى‌بند بودن باطنى به اصولى است كه اثرش اطاعت فرمان خداست؛ تقوا همان چيزى است كه در مراحل نخستين به صورت عدالت ظاهر مى‌شود و در مراحل عالى به صورت عصمت، و اينها همه از صفات باطنى است.

كسى كه در برابر اطاعت و گناه بى‌تفاوت است بى‌تقواست و آن كس كه پاى‌بند به‌