پيام امام امير المومنين(ع) - مكارم شيرازى، ناصر - الصفحة ٥٨٩ - نه وصف مهم ديگر

سپس امام عليه السّلام در ادامه همين اوصاف به سه وصف ديگر در عبارتى هماهنگ اشاره مى‌كند و مى‌فرمايد: «هرگاه سكوت كند سكوتش وى را غمگين نمى‌سازد و اگر بخندد صدايش به قهقهه بلند نمى‌شود، و هرگاه به او ستمى شود (حتى الامكان) صبر مى‌كند تا خدا انتقامش را بگيرد»؛ (إن صمت لم يغمّه صمته، و إن ضحك لم يعل صوته، و إن بغي عليه صبر حتّى يكون اللّه هو الّذي ينتقم له).

پرهيزگاران از سكوت خود غمگين نمى‌شوند، با اينكه سكوت در بسيارى از مواقع سبب پژمردگى و اندوه است، زيرا سكوت مايه نجات از بسيارى از آفات لسان است، به علاوه سبب تفكّر در اين امور دين و دنياست. در حديثى از پيامبر اكرم صلّى اللّه عليه و اله مى‌خوانيم:

«طوبى لمن ... أنفق الفضل من ماله و أمسك الفضل من قوله؛ خوشا به حال كسى كه فزونى مالش را انفاق كرده است و زياده‌گويى را از سخنش فروگرفته است». [١]

پرهيزگاران با صداى بلند نمى‌خندند، زيرا قهقهه‌هاى بلند، راه و رسم ثروتمندان مغرور و افراد بى‌خيال است. در حديثى از آن حضرت كه در غرر الحكم آمده است، مى‌خوانيم: «خير الضّحك التّبسّم؛ بهترين خنده تبسّم است».

جمله‌ «و إن بغي عليه ...» اشاره به اين است كه گاهى دوستان و بستگان و حتى برادران ممكن است ستمى بر انسان وارد كنند كه اگر بخواهند به انتقامجويى برخيزد، درگيرى‌ها ادامه مى‌يابد و چه بسا به جاى خطرناك و غير قابل جبران برسد. هرگاه در اين‌گونه موارد انسان راه شكيبايى و تحمّل پيش گيرد و طرف مقابل را به خدا واگذارد، هم خودش از وسوسه‌هاى خطرناك شيطان رهايى مى‌يابد و هم آرامش جامعه را حفظ مى‌كند؛ ولى بديهى است اين سخن ناظر به دشمنان لجوج و بى‌رحم نيست كه در برابر آنها صبر و سكوت، سبب طغيان و ظلم بيشتر است: (اشك كباب مايه طغيان آتش است).

[١]. الكافى، جلد ٢، صفحه ١٤٤.