پيام امام امير المومنين(ع) - مكارم شيرازى، ناصر - الصفحة ٣٠ - شرح و تفسير آنچه شايسته شكر اوست

اصلى اين خطبه است داشته باشيم. در اينكه او از دوستان على عليه السّلام و به قولى دربان آن حضرت بود گفت‌وگويى نيست. بعضى معتقدند كه از طايفه حمير در يمن بوده و بعضى او را از طايفه همدان مى‌دانند و در ضبط نام او نيز گفت‌وگوست: بعضى بكّال (بر وزن فعّال) و بعضى بكال (بر وزن كتاب) و بعضى بكال (بر وزن طواف) خوانده‌اند. به‌هرحال او مردى پاكدل، باايمان و وفادار بود.

*** امام عليه السّلام در اين بخش از خطبه براى آماده ساختن دلهاى مخاطبان و زدودن زنگار غفلت از آنان، نخست به سراغ حمد و شكر پروردگار مى‌رود و بعد از ذات مقدّسش استعانت مى‌جويد و سپس ايمان قاطع خود را به او ابراز مى‌دارد.

در قسمت حمد و سپاس مى‌فرمايد: «حمد و سپاس مخصوص خداوندى است كه سرانجام مخلوقات و عواقب امور به او منتهى مى‌گردد»؛ (الحمد للّه الّذي إليه مصائر [١] الخلق، و عواقب الأمر).

آرى آغاز خلقت از اوست و عاقبت هم از آن اوست، همه موجودات اين جهان از فيض وجود او سرچشمه گرفته و سرانجام به سوى او بازمى‌گردند، كه اين اشاره‌اى است به مسئله معاد و رستاخيز.

در اين جمله سخن از مبدئى بود كه او را سپاس مى‌گوييم؛ ولى اين حمد و سپاس براى چيست؟ مى‌فرمايد: «او را بر احسان عظيم و برهان روشن و فضل و نعمت فزاينده‌اش سپاس مى‌گوييم»؛ (نحمده على عظيم إحسانه، و نيّر برهانه، و نوامي‌ [٢] فضله و امتنانه).

تعبير به‌ «عظيم إحسان» ممكن است اشاره به نعمت ايمان و عقيده خالصانه به پروردگار باشد (به قرينه‌ «نيّر برهانه» كه اشاره به دلايل آشكار است) و ممكن است اشاره‌

---

[١]. «مصائر» جمع «مصير» به معناى محل بازگشت است.

[٢]. «نوامى» جمع «نامية» از ريشه «نموّ» گرفته شده و به معناى چيزى است كه داراى نمو و رويش است.