پيام امام امير المومنين(ع) - مكارم شيرازى، ناصر - الصفحة ٣١ - شرح و تفسير آنچه شايسته شكر اوست

به نعمت حيات و آفرينش باشد كه بزرگترين نعمت خداست؛ ولى تفسير اول مناسب است.

جمله‌ «و نوامي فضله و امتنانه» اشاره به تكامل انسان در جنبه‌هاى مادى و معنوى است كه از نعمتهاى فزاينده خدا سرچشمه مى‌گيرد.

آن‌گاه به بيان كيفيت اين حمد و سپاس پرداخته، مى‌فرمايد: «سپاسى كه آنچه شايسته حق اوست انجام دهد و آنچه درخور شكر اوست ادا كند و به ثوابش نزديك سازد. و موجب افزونى نعمتش گردد»؛ (حمدا يكون لحقّه قضاء، و لشكره أداء، و إلى ثوابه مقرّبا، و لحسن مزيده موجبا).

بديهى است هيچ‌كس نمى‌تواند حق شكر و سپاس خدا را ادا كند، حتى همه انبيا و اوليا و فرشتگان مقرّب از اين كار عاجزند، بنابراين منظور اداى همان چيزى است كه در توان آدمى است كه موجب پاداش الهى و مزيد نعمت او مى‌شود.

به اين ترتيب امام عليه السّلام در اين چند جمله حساب شده از يك طرف اشاره به صفات خداوند بخشنده نعمت مى‌كند و از طرف ديگر اشاره‌اى به اصول نعمتهاى گوناگون او و از سوى سوم كيفيت حمد و شكر را بيان مى‌فرمايد، و مجموعه كاملى در اين زمينه ارائه مى‌دهد.

بعد از حمد- همانگونه كه در سوره «حمد» نيز شبيه آن آمده- به سراغ استعانت جستن از پروردگار مى‌رود و مى‌فرمايد: «و از او استعانت مى‌جوييم، استعانت كسى كه به فضل پروردگار اميدوار است و به سودش آرزومند و به دفع زيانها مطمئن و به نعمتش معترف و باكردار و گفتار به او اذعان دارد»؛ (و نستعين به استعانة راج لفضله، مؤمّل لنفعه، واثق بدفعه، معترف له بالطّول‌ [١]، مذعن‌ [٢] له بالعمل و القول).

[١]. «طول» به معناى نعمت و غنا و توان و امكانات آمده است و اصل اين كلمه از طول، بر وزن «نور» گرفته شده و از آنجا كه توان و قوه و امكانات ضامن بقا و ادامه وجود انسان است واژه «طول»، بر وزن «قول» به آن اطلاق شده است.-

[٢].- «مذعن» از ريشه «اذعان» به معناى تصديق كردن و اطاعت نمودن است.