پيام امام امير المومنين(ع) - مكارم شيرازى، ناصر - الصفحة ٢٠٦ - شرح و تفسير

و حمتها «قد» الأزليّة، و جنّبتها «لو لا» التّكملة!). [١]

توضيح اينكه واژه «منذ» در مواردى به كار مى‌رود كه تاريخچه‌اى براى وجود چيزى باشد، بنابراين با توجه به استعمال اين واژه در مورد ممكنات به خوبى مى‌توان يافت كه اينها حادثند؛ نه قديم. همچنين واژه «قد» هنگامى كه در ماضى به كار مى‌رود به معناى وقوع چيزى قريب به زمان حال است كه آن هم با ازليّت سازگار نيست و نيز واژه «لو لا» در جايى به كار مى‌رود كه مانعى بر سر راه تكامل چيزى به وجود آمده؛ مانند سخنى كه قرآن مجيد از كافران نقل مى‌كند كه به مستكبران مى‌گويند: « «لَوْ لا أَنْتُمْ لَكُنَّا مُؤْمِنِينَ» اگر شما نبوديم ايمان آورده بوديم». [٢] و با توجه به ازليّت و ابديّت و كمال مطلق خداوند اين ادوات و تعبيرات هيچ كدام درباره او به كار نمى‌رود.

امام عليه السّلام در بيان اوصاف ديگرى از اوصاف خداوند مى‌فرمايد: «آفريدگار جهان با آفرينش مخلوقات در برابر عقل‌ها تجلى كرد، و به همين سبب مشاهده او با چشم‌هاى ظاهر غير ممكن است» (بها تجلّى صانعها للعقول، و بها امتنع عن نظر العيون).

آرى آثار او در جاى جاى عالم هستى نمايان است و از آنها پى به وجود مقدّس او مى‌بريم؛ ولى با اين حال با چشم ظاهر ديده نمى‌شود، زيرا رؤيت چشم، مخصوص اجسام است كه داراى زمان و مكان و اجزا و جهت هستند و خداوند از تمام اينها منزّه است.

آن‌گاه امام عليه السّلام مسئله مهم ديگرى را مطرح مى‌كند و درباره نفى سكون و حركت از ذات پاك خداوند سخن مى‌گويد، مى‌فرمايد: «سكون و حركت در او راه ندارد (زيرا) چگونه مى‌تواند چيزى بر او عارض شود كه خودش آن را ايجاد كرده است، و چگونه ممكن است آن‌چه را او ظاهر كرده به خودش بازگردد و تحت تأثير آفريده خويش قرار گيرد؟»؛ (و لا

[١]. بايد توجه داشت كه «منذ» و «قد» و «لو لا» در سه جمله فوق فاعل براى فعل‌هاى «منعت» و «حمت» و «جنّبت» هستند و مفعول آنها «قدمه» و «ازلية» و «تكملة» است و ضميرهاى مؤنث موجود در «منعتها» و «حمتها» و «جنبتها» به مخلوقات بازمى‌گردد.

[٢]. سبا، آيه ٣١.