شرح مثنوى - شهيدى، سید جعفر - الصفحة ٧ - مقدمه مولانا

ب ١٢- ٨ باز گشتن: (در نيم بيت نخست) همچو باز شدن، شكارى گرديدن. و در نيم بيت دوم به معنى متداول.

ساعد: بازو. ساعد شه: استعارت از مقام انس به حق است.

مسكن: جاى آسودن، آرام جاى.

چنان كه نوشته شد، دگرگونى حسام الدّين يا به تعبير مولانا رفتن او براى كشف حقايق و از خلق بريدن و به حق پيوستن وى، موجب تأخير كار گرديد، اما ديگر بار او بدين عالم رجوع كرد و طالب ادامه سرودن مثنوى شد. مولانا از عالم انس به حق، به «ساعد شاه» تعبير كرده است و از حسام الدين، به بازى كه دست پرورده شاه است. سپس دعا مى‌كند كه پيوسته افاضتهاى او بماند. و بعيد است از باز بودن در، مثنوى را خواسته باشد بلكه مقصود باز بودن درِ افاضت است. سپس مى‌گويد اين افاضت هميشگى و براى همگان است. ليكن آن چه مردمان را از رسيدن بدان باز مى‌دارد ميل به دنيا و بهره جويى از شهوتها و لذتهاىِ جسمانى است:

(سنايى) دهان: مى‌توان آن را كنايت از خواهشهاى نفسانى و پرداختن به لذتهاى اين جهانى گرفت. آن كه به دنيا نگريست، هيچ گاه سير نشود و چنان كه دوزخ از فروزينه سير نگردد، نفس بهيمى نيز هيچ گاه از متاع دنيا سير نشود.