شرح مثنوى - شهيدى، سید جعفر - الصفحة ٢٩٩ - ظاهر شدن فضل و زيركى لقمان پيش امتحان كنندگان

ب ١٥٢٠- ١٥٠٢ آوريدن: آوردن.

(فردوسى، به نقل از لغت‌نامه) قاصدا: عمدا. از روى قصد (قيد است براى مفهوم جمله). عمداً لقمان را در خوردن خوراك بر خود مقدم مى‌داشت، بدان جهت كه نيم خورد او را خورد.

پس خورد: نيم خورده، سؤر.

سؤر: پس خورد، پس مانده، نيم خورد. در حديث است «فِى سُؤرِ المُؤمِنِ شِفاءٌ مِن سَبعِينَ داء.» (بحار الانوار، ج ٦٣، ص ٤٣٤؛ از ثواب الاعمال) (سفينة البحار، ج ١، ص ٥٨٤) شور انگيختن: شادى و سر خوشى نشان دادن.

بى‌دل: بى‌رغبت، بى‌ميل.

پيوندى: رابطه روحى، ارتباط (معنوى).

فرزند، لقمان: لقمان كه مرا چون فرزند است. بعض شارحان فرزند را خطاب به غلامى ديگر گرفته‌اند. غلامى كه خواجه او را فرستاد تا لقمان را بياورد. و پيداست كه تكلفى است خلاف ظاهر.

بُرين: بريده، قاچ.

كِرچ: (به كسر اول و سكون دوم، و به كسر اول و دوم نيز) تراشه خربزه يا هندوانه.

مُشتَهِى: خواهان، به رغبت خواهنده.

جان و جهان: چنين است در همه نسخه‌ها، و «جانِ جهان» مناسب‌تر مى‌نمايد.

حُجَّت: دليل، و در اينجا «بهانه» مناسب‌تر است.

دو تو: دو تا، خم.

خاك صد ره: صد بار خاك. و اگر به صورت اضافه خوانده شود خاك صد راه، كه در اين صورت افاده كثرت بيشتر كند.

بداشت: شارحان آن را متمم لذت گرفته‌اند. (خربزه تلخ، لذت دست شيرين تو را داشت.) ليكن ظاهر آن است كه «داشتن» به معنى شدن از آوردن حجّت است.