شرح مثنوى - شهيدى، سید جعفر - الصفحة ٩ - مقدمه مولانا

بگريستند.» (بحار الانوار، ج ١١، ص ١٧١) مو: استعارت از چيز كوچك و خرد.

ديده نور قديم: ديده‌اى كه به نور خدا روشن است، عين اللّه (انسان كامل و خليفه حق).

حاصل اين بيتها تحذير از فريفته شدن به نعمت دنياست. چنان كه مى‌دانيم آدمى سرشته از جسم و روح است و پرداختن به هر يك وى را از توجه به ديگرى باز مى‌دارد.

اگر حقِّ هر يك چنان كه بايد پرداخته شود موجب رستگارى است، و اگر احتياط به كار نرود و حساب نفس از دست شود، خسران را به دنبال خواهد داشت.

آدم كه گزيده خدا بود، گامى در راه هواى نفس نهاد و بر خلاف نهى خدا از گندم بهشت خورد و همان نافرمانى چون طوقى در گردن او افتاد و او را از بهشت بيرون افكند. از پس اين نافرمانى، فرشتگان كه مأمور سجده وى شدند، از او مى‌گريختند و سرانجام چندان گريست و آمرزش خواست تا خدايش بخشيد. گناه آدم به ظاهر اندك بود ليكن گناهكار مرتبتى والا داشت و او را نمى‌رسيد كه ترك اولى كند كه «حَسَناتُ الأبرارِ سَيِّئاتُ المُقَرّبينَ: آن كار نيك كه نيكو كاران كنند اگر نزديكان كنند گناه آنان باشد.» گناه مقرّبان چون مويى است كه در ديده بر آيد، ديده را از بينايى باز مى‌دارد.

١٤٠٦/ ١

ب ٢٣- ١٩ آن: اشارت است به ذوق نفس (خوردن گندم).

مشورت: معمولًا راى‌زنى با ديگرى است، ولى در اينجا مولانا طرف مشورت آدم را عقل او گرفته است. اگر آدم فريب نفس را نمى‌خورد و از عقل خود پيروى مى‌كرد چنان گرفتار نمى‌شد. وى بارها تأكيد مى‌كند كه در كارها بايد راى زنى كرد.