بر بال انديشه - انصاريان، شيخ حسين - الصفحة ٥٢٠ - خسارات دو جنگ خانمانسوز

عقلانى و تمسك به چيزى است كه نزد خدا ارزش ندارد.

مسلمانان در پرتو تعاليم اسلام، مى‌انديشيدند، بحث و كاوش مى‌كردند و نيروى عقل را به كار برده و در هر امرى دليل مى‌طلبيدند و از اين رو سرور ملت‌ها شدند.

بى خردانى كه خيال مى‌كنند منظور قرآن از علم، فقط علم به چند قسمت از برنامه‌هاى دينى است، و ديگر نبايد در معارف واقعى قدم نهاد، بيهوده فكر مى‌كنند. قرآن درباره تحقيق و دانش، به طور اطلاق سخن گفته و هرگز علوم يا مباحث مخصوصى را به ميان نكشيده است، تعليمِ هرگونه علمى كه مملكت محتاج است آن را واجب كفايى دانسته، و فرزندان اسلام را موظف مى‌كند تا به طلب هرگونه دانش مفيدى بروند. اين اطلاق، ما را به اين مطلب ارشاد مى‌كند كه دانش در نظر قرآن، تنها به شناختن شرايع و معارف دينى نيست؛ بلكه مقصود، هر علمى است كه انسان را در راه تحقيق در هدف آفرينش برانگيزد.

بنابراين، درك مطالبى كه باعث اصلاح، رشد و بارورشدن گياهان مى‌شود علم است علم طبيعى. و درك مطالبى كه مربوط به زندگى حيوانات بوده و استمرار نسل و تهيه خوراكشان را تأمين كند علم است، علم طبيعى. و درك راه‌هاى مشروع براى به دست آوردن ثروت و شناختن نحوه تنظيم آن نيز علم است علم اقتصاد. و درك منابع صنعت و توسعه آن علم است علم مكانيك- فيزيك، معدن‌شناسى، درك بيمارى‌ها و علل و چگونگى آن علم است، علم طب و داروسازى. و شناختن وسائل دفاعى براى حفظ ميهن و ارعاب دشمن علم است، علم سياست.