پيام قرآن - مكارم شيرازى، ناصر - الصفحة ١١٢ - ١ و ٢ خداوند سميع و بصير است

وسيله قواى روحانى نيز گفته مى‌شود، بعد از آن فراتر رفته و به احاطه وجوديه خداوند نسبت به همه صداها و اصوات اطلاق شده است.

گاه اين كلمه به معناى فهم و درك نيز به كار مى‌رود مثلًا در آيه ٢١ سوره انفال مى‌خوانيم: وَلا تَكُونُوْا كَالَّذينَ قالُوْا سَمِعْنا وَ هُمْ لا يَسْمَعُونَ‌: «و همانند كسانى نباشيد كه مى گفتند: شنيديم. ولى در حقيقت نمى شنيدند». [١]

«بصير» از بصر (بر وزن سفر) به گفته راغب در مفردات به معناى عضو بينائى يعنى چشم است، و گاه به قوه بينائى نيز گفته شده، و به همين مناسبت به معناى قوه ادراك و بينائى درون نيز بصيرت و بصر اطلاق شده است، چنانكه در آيه ٢٢ سوره ق مى‌خوانيم: فَكَشَفْنَا عَنْكَ غِطَاءَكَ فَبَصَرُكَ الْيَوْمَ حَدِيدٌ: «ما پرده را از چشم تو كنار زديم، و امروز چشمت تيزبين است».

ابن منظور در لسان العرب نيز همين معانى را براى بصر ذكر كرده است در حالى كه صحاح اللغه بصر را به معناى نيروى بينائى مى‌داند، و معناى ديگر آن را علم و دانش ذكر كرده، و مصباح، بصر را به معناى نورى كه چشم به وسيله آن مى‌تواند ديدنى‌ها را ببيند تفسير نموده است!

ولى از مجموع كلمات اهل لغت و موارد استعمال آن استفاده مى‌شود كه اين واژه نخست به معناى عضو بينائى، و سپس قوه بينائى است، و بعد به معناى درك باطنى و علم به كار رفته، و در مورد خداوند به معناى احاطه وجودى او به تمام ديدنى‌ها است.

[١]. مفردات راغب، مقائيس اللغه، لسان العرب، و التحقيق فى كلمات القرآن الكريم.