پيام قرآن - مكارم شيرازى، ناصر - الصفحة ٧٢ - كليدهاى غيب نزد او است

انتظار روئيدن است در نظر بگيريم، و بدانيم كه خداوند از تمام اين امور با تمام مشخصات و جزئيات آگاه است، آن‌گاه به اين حقيقت پى مى‌بريم كه احاطه علمى او بر اعمال ما چقدر ساده و آسان است!

در چندين روايت كه از ائمه اهل بيت عليهم السلام نقل شده «ظلمات ارض» به معناى رحم مادران و «حبّه» به معناى فرزند، و «ورقه» جنين‌هاى سقط شده و «رَطْب» نطفه‌هايى است كه زنده مى‌ماند، و «يابس» نطفه‌هايى كه مى‌ميرد و خشك مى‌شود، تفسير شده است.

بعضى از مفسّران اهل سنت مانند آلوسى در روح المعانى بعد از اشاره به اين حديث از آن تعجب كرده و آن را برخلاف ظاهر آيه مى‌شمرد.

درست است كه از ظاهر آيه بدواً دانه‌هاى گياهان به نظر مى‌رسد، ولى منظور از حديث فوق مفاهيمى است كه به دلالت التزاميه از آيه استفاده مى‌شود، چرا كه هيچ تفاوت اصولى در ميان نطفه و دانه، و همچنين در ميان اعماق زمين و ظلمات رحم وجود ندارد، كسى كه از آنها آگاه است از اين نيز به خوبى آگاه است، چون هر دو شبيه يكديگراند. [١]

بعلاوه ائمه اهل بيت عليهم السلام از بطون قرآن همچون ظهور قرآن با خبر بودند اين تفسير مى‌تواند جزء بطون باشد.

مفسّران براى «رطب و يا بس»: (تر و خشك) تفسيرهاى زيادى گفته‌اند از جمله رطب به معناى موجود زنده، و يابس به معناى موجود مرده يا رطب به‌

[١]. در تفسير برهان پنج حديث در اين زمينه از امام صادق و امام موسى بن جعفر يا على بن موسى الرضا عليهم السلام نقل شده است.